Bất ngờ phát sinh nghĩa vụ thuế, người dân cần xử lý thế nào?

Thời gian gần đây, một số người dân sau khi tải ứng dụng thuế trực tuyến eTax Mobile đã bất ngờ khi phát hiện mình có nợ thuế, phát sinh nghĩa vụ thuế. Trong trường hợp này, nhiều người không biết "khoản thu thập chịu thuế đến từ đâu". Vậy, người dân cần xử trí thế nào để phù hợp với các quy định luật, cũng như miễn trừ trách nhiệm cá nhân.

Theo Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) việc hệ thống hiển thị một khoản nợ chưa đủ để kết luận người dân thật sự có nghĩa vụ nộp khoản đó.

Nghĩa vụ thuế phải có căn cứ từ hồ sơ khai thuế, chứng từ khấu trừ, chứng từ nộp tiền, quyết định hoặc thông báo hợp lệ của cơ quan thuế và dữ liệu chi trả thu nhập có thể kiểm chứng.

Về pháp lý, người nộp thuế có quyền được cơ quan thuế hướng dẫn, cung cấp thông tin, giải thích việc xác định nghĩa vụ thuế và xác nhận việc thực hiện nghĩa vụ thuế theo Luật Quản lý thuế 2019 (và Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực từ 1/7 tới đây). Vì vậy khi phát hiện khoản nợ bất thường, người dân nên làm ngay ba việc:

Thứ nhất, chụp màn hình toàn bộ thông tin trên eTax Mobile, gồm loại thuế, kỳ tính thuế, số tiền thuế, tiền chậm nộp, cơ quan thuế quản lý, mã thông báo nếu có. Đây là chứng cứ ban đầu để làm việc với cơ quan thuế.

Thứ hai, rà lại hồ sơ cá nhân của mình: hợp đồng lao động, quyết toán thuế thu nhập cá nhân, chứng từ khấu trừ thuế, sao kê tài khoản, hồ sơ chuyển nhượng nhà đất, lệ phí trước bạ, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hoặc các nghĩa vụ thuế khác. Mục đích là xác định khoản nợ đó có thật, đã nộp rồi nhưng chưa cập nhật, hay hoàn toàn phát sinh từ dữ liệu sai.

Thứ ba, gửi văn bản đề nghị tra soát đến cơ quan thuế đang quản lý khoản nợ. Không nên chỉ gọi điện hoặc hỏi miệng.

Văn bản cần yêu cầu cơ quan thuế cung cấp căn cứ phát sinh khoản nợ, tên tổ chức hoặc cá nhân đã kê khai thu nhập cho mình, kỳ kê khai, số tiền kê khai, chứng từ khấu trừ nếu có và đề nghị điều chỉnh dữ liệu nếu việc ghi nhận là sai.

Trường hợp cơ quan thuế có cổng tiếp nhận điện tử thì có thể gửi qua hệ thống điện tử, nhưng vẫn nên lưu lại mã hồ sơ, ngày gửi và nội dung đã gửi.

Nếu khoản thu nhập lạ do một doanh nghiệp, trường học, hộ kinh doanh hoặc tổ chức nào đó kê khai sai thông tin cá nhân, người dân cần yêu cầu cơ quan thuế quản lý đơn vị đó kiểm tra tờ khai của bên chi trả.

Nếu có căn cứ cho thấy đơn vị cố ý dùng thông tin cá nhân để khai chi phí lương, tiền công hoặc quyết toán thuế không đúng, hành vi này có thể bị xử phạt theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, cơ quan có thẩm quyền còn phải xem xét dấu hiệu sử dụng trái phép thông tin cá nhân hoặc hành vi gian dối trong kê khai thuế.

Người dân cũng cần lưu ý vấn đề xuất cảnh. Nếu khoản nợ thuế bị hệ thống ghi nhận là quá hạn, có thể phát sinh nguy cơ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hoặc tạm hoãn xuất cảnh trong một số trường hợp theo Luật Quản lý thuế. 

Vì vậy, nếu chuẩn bị đi nước ngoài, nên kiểm tra sớm trên eTax Mobile và chủ động đề nghị cơ quan thuế xác nhận tình trạng nghĩa vụ thuế. Nếu khoản nợ đang tranh chấp hoặc đang được tra soát, cần yêu cầu cơ quan thuế ghi nhận tình trạng xử lý để tránh bị ảnh hưởng quyền đi lại do dữ liệu chưa được làm sạch.

Nếu đúng là nghĩa vụ của mình thì nộp và yêu cầu cập nhật ngay. Nếu sai thì phải yêu cầu tra soát, điều chỉnh dữ liệu, xác nhận bằng văn bản và xử lý đơn vị khai sai.