Cảnh báo lối sống trẻ làm gia tăng bệnh suy thận

Bệnh thận mạn tính đang là thách thức lớn đối với hệ thống y tế

Chia sẻ tại hội thảo khoa học "Lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Bạch Mai - chặng đường 54 năm phát triển và định hướng cho tương lai" do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức chiều 19/6, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong những năm gần đây, bệnh thận mạn tính đang là một thách thức lớn đối với hệ thống y tế toàn cầu cũng như tại Việt Nam.

Tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng gia tăng nhanh chóng, gắn liền với sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, cùng với quá trình già hóa dân số và những thay đổi trong lối sống hiện đại.

Đáng lưu ý, phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, dẫn đến việc phát hiện muộn khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng

"Đứng trước bối cảnh đó, các phương pháp điều trị thay thế thận, đặc biệt là lọc máu, đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong điều trị suy thận giai đoạn cuối ở Việt Nam cũng như trên thế giới.

Mục tiêu của lọc máu không chỉ để loại bỏ các chất độc hại tích tụ trong cơ thể, duy trì cân bằng nội môi, kéo dài sự sống, mà còn phải quan tâm tới vấn đề chất lượng cuộc sống ở người bệnh"- PGS.TS Đào Xuân Cơ nói.

Theo các chuyên gia, tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng gia tăng nhanh chóng, gắn liền với sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, cùng với quá trình già hóa dân số và những thay đổi trong lối sống hiện đại. Đáng lưu ý, phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, dẫn đến việc phát hiện muộn khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng.

Chia sẻ tại hội thảo, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, đánh giá, thực tế điều trị tại bệnh viện cho thấy bệnh suy thận mạn đang trẻ hóa.

TS Dũng cho biết, các bác sĩ đang nghiên cứu và sẽ sớm công bố các số liệu báo cáo cụ thể trong thời gian tới. Đây cũng sẽ là một lời cảnh báo gửi tới cộng đồng và xã hội về việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, đặc biệt là duy trì chế độ vận động phù hợp để phòng tránh các bệnh lý chuyển hóa ở giới trẻ.

Theo chuyên gia, tại Việt Nam, bệnh lý về cầu thận và các bệnh về chuyển hóa (tiểu đường, thừa cân, béo phì) là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối tại nước ta.

"Ngoài nguyên nhân viêm cầu thận mạn, tỷ lệ trẻ hóa này còn liên quan đến các rối loạn chuyển hóa, đặc biệt là thừa cân béo phì xuất hiện ngày một nhiều ở giới trẻ. Nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ lối sống: thói quen sinh hoạt, ăn uống không lành mạnh, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn chứa hàm lượng chất bảo quản và lượng muối cao"- TS Dũng nói và nhấn mạnh thêm: thứ hai là chế độ sinh hoạt không điều độ, kết hợp với việc ít vận động của giới trẻ hiện nay. 

"Chính những yếu tố này đã làm gia tăng tình trạng béo phì và các bệnh lý chuyển hóa, từ đó thúc đẩy nhanh quá trình trẻ hóa của bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối tại Việt Nam"- TS Dũng nhận định.

Riêng tại Bệnh viện Bạch Mai, hiện quản lý khoảng 300 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Trước đây, ở thời điểm cao nhất, bệnh viện từng tiếp nhận khoảng gần 700 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Để giảm tải cho các cơ sở y tế tuyến trung ương, Bệnh viện Bạch Mai đã hỗ trợ phát triển sâu rộng các đơn vị lọc máu chu kỳ ở tuyến cơ sở, thậm chí tuyến huyện.

Chuyên gia chỉ dấu hiệu thầm kín dễ bị bỏ qua

TS Dũng cho biết, triệu chứng lâm sàng của bệnh thận mạn, đặc biệt là ở giai đoạn đầu, thường biểu hiện rất thầm kín. Chỉ đến khi bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng thì các triệu chứng mới rõ ràng hơn.

Ví dụ, khi bệnh nhân đã xuất hiện phù trên lâm sàng, tăng huyết áp không kiểm soát được, có triệu chứng suy tim, thiếu máu hoặc buồn nôn... thì lúc đó việc phát hiện và điều trị đã muộn rồi.

Những dấu hiệu thầm kín khác của bệnh thận mạn bao gồm các bất thường về nước tiểu như: tiểu ra máu, nước tiểu có bọt, thay đổi về số lượng nước tiểu hoặc hay tiểu đêm. Khi có những biểu hiện này, người bệnh cần đi khám ngay tại các bác sĩ chuyên khoa.

Bên cạnh đó, những người có bệnh lý nền như tiểu đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì, hoặc gia đình có tiền sử mắc bệnh thận... cũng là nhóm đối tượng nguy cơ cao, cần được tầm soát sớm bệnh thận mạn tính.

Việc phát hiện sớm sẽ giúp kéo dài thời gian điều trị bảo tồn, hạn chế tối đa nguy cơ bệnh tiến triển sang giai đoạn cuối phải điều trị thay thế bằng chạy thận nhân tạo chu kỳ.

Hiện nay, BHYT cho các kỹ thuật cao về lọc máu chu kỳ còn hạn chế, các chuyên gia mong muốn thời gian tới, để chất lượng lọc máu chu kỳ tốt hơn nữa cho người bệnh, chi trả BHYT nếu được thay đổi sẽ nâng cao chất lượng lọc máu.

Cụ thể, như bỏ dây máu (hiện người bệnh đang phải sử dụng dây máu lọc tới 6 lần), để giảm thiểu nhiễm khuẩn lây nhiễm cho người bệnh; giảm số lượng tái sử dụng quả lọc máu từ 6 lần xuống 3 lần để nâng cao chất lượng lọc máu

Cần nghiên cứu thanh toán BHYT cho các kỹ thuật lọc máu cao, từ 1 tháng/lần là chưa đủ cho người bệnh, cần giảm xuống 1 tuần/ lần để người bệnh suy thận giai đoạn cuối cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm chi phí chạy thận.

Để có một cơ thể khỏe mạnh, BS Dũng khuyến cáo, người dân nên kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất 1 năm 1 lần, xét nghiệm nước tiểu là một trong những yếu tố cơ bản, rẻ tiền và gợi ý cho bệnh thận mạn. Nếu làm thêm xét nghiệm chuyên sâu hơn nữa thì rất tốt, như mức lọc cầu thận, chỉ số đánh giá chức năng thận.

Đặc biệt, những đối tượng có nguy cơ cao cần thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa để tầm soát phát hiện bệnh sớm.