Đổi mới đào tạo y khoa - Vun đắp nguồn lực cho ngành Y trong tương lai

Nhân dịp đầu Xuân, GS.TS. Nguyễn Hữu Tú - Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội đã trao đổi với phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống về những định hướng đổi mới đào tạo y khoa, từ hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao chất lượng đào tạo bác sĩ đến hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng đội ngũ thầy thuốc vừa vững chuyên môn, vừa giàu y đức, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành Y Việt Nam.

Tạo hành lang pháp lý cho đào tạo y khoa chuyên sâu

PV:Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó lần đầu tiên xác lập khung pháp lý đối với hoạt động đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực sức khỏe. Theo Giáo sư, điểm mới quan trọng nhất của Luật lần này đối với đào tạo y khoa là gì, và những tác động chủ yếu của Luật đến chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế trong thời gian tới?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) có nhiều nội dung điều chỉnh quan trọng. Một điểm mới có ý nghĩa đáng chú ý đối với đào tạo y khoa là việc Luật điều chỉnh cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thống nhất, trong đó giáo dục đại học bao gồm cả đào tạo đại học và sau đại học, đồng thời làm rõ vai trò điều hành của Chính phủ trong quản lý hệ thống.

Trên tinh thần đó, hoạt động đào tạo sau đại học đặc thù của ngành Y, bao gồm đào tạo bác sĩ nội trú và bác sĩ chuyên khoa I, II được đặt trong khuôn khổ hệ thống giáo dục đại học quốc gia. Trước đây, hệ thống đào tạo bác sĩ chuyên khoa của ngành Y nằm ngoài hệ thống giáo dục quốc dân, vì vậy các văn bằng chưa được coi là bằng cấp quốc gia, gây khó khăn trong việc công nhận, liên thông và hội nhập quốc tế.

Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) cũng tạo hành lang pháp lý để Bộ Y tế, theo chức năng quản lý chuyên ngành, tiếp tục chủ trì quản lý chuyên môn và cấp bằng bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa, qua đó bảo đảm tính đặc thù của đào tạo y khoa, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giúp đội ngũ bác sĩ Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Theo tôi, những sửa đổi này sẽ có tác động tích cực và lâu dài đối với chất lượng đào tạo nhân lực y tế trong thời gian tới.

Lấy chuẩn năng lực làm nền tảng nâng cao chất lượng đào tạo bác sĩ

PV:Từ góc nhìn của một cơ sở đào tạo y khoa đầu ngành, theo Giáo sư, những nội dung nào cần được ưu tiên triển khai sớm để đưa các quy định của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) vào thực tiễn đào tạo, đặc biệt đối với các chương trình đào tạo bác sĩ nội trú và bác sĩ chuyên khoa trong thời gian tới?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Để triển khai hiệu quả các quy định của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), nội dung cần được ưu tiên hàng đầu là rà soát và cấu trúc lại các chương trình đào tạo bác sĩ chuyên khoa trên cơ sở chuẩn năng lực. Thực tế cho thấy, nhiều chương trình đào tạo hiện nay còn lạc hậu, đặc biệt chưa được xây dựng theo tiếp cận năng lực.

Các chương trình đào tạo cũng cần được thiết kế bảo đảm tính liên thông với các chương trình thạc sĩ (đối với bác sĩ nội trú và chuyên khoa I) hoặc tiến sĩ (đối với chuyên khoa II). Qua đó, người học có cơ hội được cấp thêm văn bằng khi hoàn thiện các học phần còn thiếu, góp phần phát triển đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi, đồng thời bổ sung nguồn nhân lực có trình độ cao cho các trường đại học, viện nghiên cứu và bệnh viện.

Bên cạnh đổi mới chương trình, cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy, kiểm tra và đánh giá, trong đó chú trọng đánh giá quá trình và xây dựng các công cụ đánh giá khách quan, toàn diện. Đồng thời, các điều kiện bảo đảm chất lượng, đặc biệt là điều kiện của các cơ sở thực hành, cũng cần được chuẩn hóa; hoạt động đào tạo tại cơ sở thực hành phải được quản trị một cách hệ thống, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chuẩn đầu ra.

PV: Thực tiễn cho thấy, chất lượng đào tạo bác sĩ có ý nghĩa trực tiếp đối với an toàn người bệnh và chất lượng dịch vụ y tế. Theo Giáo sư, đâu là những yếu tố quan trọng hiện nay để nâng cao chất lượng đào tạo bác sĩ, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Chất lượng đào tạo bác sĩ có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh và chất lượng dịch vụ y tế. Tuy nhiên, cần hiểu khái niệm chất lượng đào tạo theo nghĩa rộng, bao gồm năng lực chuyên môn, y đức và tính chuyên nghiệp của người thầy thuốc.

Để nâng cao chất lượng đào tạo bác sĩ, có nhiều yếu tố cần được cải thiện, từ chất lượng đầu vào, tổ chức dạy - học, đến các điều kiện bảo đảm chất lượng, đặc biệt là điều kiện thực hành tại phòng thí nghiệm và bệnh viện. Yếu tố quan trọng nhất là việc thiết kế chương trình đào tạo dựa trên chuẩn năng lực đã được xác định rõ ràng, đồng thời tổ chức triển khai chương trình một cách nghiêm túc, nhất quán theo đúng triết lý đào tạo.

PV:Giáo sư từng nhấn mạnh vai trò quan trọng của Bộ Y tế trong quản lý đào tạo chuyên sâu, gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo và an toàn người bệnh. Trong bối cảnh Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) vừa được thông qua, vai trò này cần được cụ thể hóa như thế nào trong thời gian tới?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Theo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và các quy định pháp luật chuyên ngành liên quan, Bộ Y tế tiếp tục giữ vai trò chủ trì quản lý chuyên môn đối với đào tạo bác sĩ nội trú và bác sĩ chuyên khoa. Điểm mới quan trọng là các loại hình đào tạo này từng bước được đặt trong khuôn khổ của hệ thống giáo dục quốc dân, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn về tính thống nhất, chuẩn hóa và bảo đảm chất lượng đào tạo.

Trong bối cảnh đó, các cơ sở đào tạo rất mong Bộ Y tế sớm ban hành đầy đủ chuẩn năng lực đối với các vị trí công tác trong hệ thống y tế; chuẩn hóa khung trình độ, các điều kiện bảo đảm chất lượng của chương trình đào tạo; đồng thời cập nhật, ban hành các quy chế đào tạo bác sĩ chuyên khoa phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu thực tiễn.

Bên cạnh vai trò xây dựng chính sách, Bộ Y tế cũng cần tiếp tục chủ trì công tác thẩm định, giám sát và đánh giá chất lượng các chương trình đào tạo, cũng như chỉ đạo việc tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề quốc gia đối với bác sĩ chuyên khoa trong tương lai.

Hướng tới chuẩn mực quốc tế trong đào tạo nhân lực y tế

PV:Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Giáo sư nhìn nhận đào tạo y khoa Việt Nam cần ưu tiên những định hướng nào trong giai đoạn tới?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng, đào tạo y khoa Việt Nam cần được nâng tầm một cách toàn diện để vừa đáp ứng tốt nhu cầu chăm sóc sức khỏe trong nước, vừa tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Theo tôi, đổi mới căn bản và toàn diện các chương trình đào tạo y khoa là định hướng có ý nghĩa quyết định.

Trước hết, cần bắt đầu từ đổi mới chương trình đào tạo đại học theo tiếp cận chuẩn năng lực, trong đó chuẩn năng lực được xây dựng trên cơ sở đáp ứng yêu cầu trong nước và hội nhập quốc tế, đồng thời tích hợp các giá trị cốt lõi và chuẩn mực nghề nghiệp của người thầy thuốc. Nếu đào tạo đại học không đáp ứng được yêu cầu này, rất khó đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học.

Việc đổi mới các chương trình đào tạo sau đại học cần được triển khai đồng bộ, gắn chặt với đổi mới đào tạo đại học, nhằm bảo đảm toàn bộ chu trình đào tạo y khoa - từ đại học đến sau đại học - có sự thay đổi về chất. Cùng với đó, các cơ sở đào tạo cần có những chuyển đổi mạnh mẽ về triết lý, phương pháp và công nghệ dạy - học, kiểm tra và đánh giá; đầu tư nghiêm túc vào phát triển đội ngũ, cơ sở vật chất, công nghệ và môi trường đào tạo, vừa giữ gìn bản sắc, vừa đủ năng lực hội nhập quốc tế.

PV: Bước sang giai đoạn phát triển mới của ngành Y tế, Giáo sư kỳ vọng đâu là những mục tiêu lớn nhất đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực y tế trong 5-10 năm tới?

GS.TS. Nguyễn Hữu Tú: Trong giai đoạn phát triển mới, ngành Y tế đặt ra những mục tiêu rất lớn, đòi hỏi phải nâng cao cả số lượng và chất lượng đào tạo nhân lực y tế, đồng thời mở rộng và phát triển thêm các ngành, chuyên ngành đào tạo chuyên sâu bên cạnh những ngành truyền thống.

Với Trường Đại học Y Hà Nội, nhiệm vụ này được triển khai thông qua việc thường xuyên đánh giá nhu cầu xã hội và môi trường đào tạo trong nước, quốc tế; không ngừng đổi mới chương trình, phát triển đội ngũ, đầu tư nguồn lực, ứng dụng công nghệ trong y học và giáo dục y học, đồng thời thực hiện kiểm định chất lượng một cách nghiêm túc.

Những kết quả đạt được trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng thời gian qua đã góp phần nâng cao vị thế của giáo dục y khoa Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Đặc biệt, năm 2025, Trường Đại học Y Hà Nội đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển theo Quyết định số 714/2025/QĐ-TTg, trong đó xác định các mục tiêu phát triển vượt trội trong 5 -10 năm tới theo chuẩn quốc tế, hướng tới trở thành cơ sở giáo dục trọng điểm quốc gia, thuộc nhóm các trường hàng đầu châu Á, qua đó đóng góp ngày càng thiết thực và hiệu quả hơn cho sự phát triển của ngành Y tế và sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

PV:Trân trọng cảm ơn Giáo sư về cuộc trao đổi!