Đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược và chuyển đổi số thúc đẩy ngành y tế bứt phá

PGS.TS.BSCKII Nguyễn Tri Thức - Thứ trưởng Bộ Y tế đã nhấn mạnh thông tin này tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số y tế thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị do Cục Khoa học Công nghệ và đào tạo - Bộ Y tế tổ chức hôm nay - 15/5. Hội nghị kết nối điểm cầu chính tại Trường Đại học Y tế Công cộng (Hà Nội) đến hơn 150 điểm cầu trên toàn quốc.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức thông tin, cùng với Luật mới, các nghị định, thông tư hướng dẫn đã bước đầu hình thành hành lang pháp lý theo hướng cởi mở hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu nếu tuân thủ đầy đủ quy trình kiểm soát, đồng thời chuyển mạnh tư duy quản lý từ quản lý quá trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, hiệu quả và tác động thực tiễn.

Thứ trưởng cho biết thời gian qua, ngành y tế đã bước đầu triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo theo 5 chương trình cấp Bộ Y tế; thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược trong lĩnh vực y tế; xây dựng mô hình Trung tâm Đổi mới sáng tạo; đồng thời các vụ, cục, đơn vị trực thuộc cũng tích cực triển khai các nhiệm vụ theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

"Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng với yêu cầu tiếp tục tạo đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây sẽ là giai đoạn rất quan trọng đối với ngành y tế", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Tập trung vào 3 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ngành y tế

Thông tin tại Hội nghị cho biết, kế hoạch tổng thể phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo y tế giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu trọng tâm vào việc tiếp nhận, làm chủ và nội địa hóa các công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến. Cụ thể, ngành y tế xác định tập trung nguồn lực vào 3 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược mang tính then chốt:

• Vắc xin thế hệ mới dùng cho người (như vắc xin công nghệ mRNA, vắc xin phối hợp 6 trong 1);
• Liệu pháp tế bào (tế bào gốc, tế bào miễn dịch) dùng cho người phục vụ điều trị ung thư, bệnh mạn tính và bệnh nan y;
• Sản phẩm y tế cá thể hóa ứng dụng công nghệ in 3D trong chấn thương chỉnh hình, mô ghép.

Để đạt được mục tiêu này, ngành y tế đặt chỉ tiêu đến năm 2030 sẽ đào tạo bổ sung tối thiểu 5.000 nhân lực nghiên cứu và công nghệ y tế (trong đó có tối thiểu 300 chuyên gia), hình thành 03 trung tâm nghiên cứu y sinh học trọng điểm, và phấn đấu tỷ lệ nhiệm vụ khoa học công nghệ có kết quả ứng dụng thực tế hoặc thương mại hóa đạt từ 50% trở lên.

Điểm nhấn của hội nghị là các tham luận thực tiễn từ các đơn vị tiên phong. Nổi bật là báo cáo của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương về việc ứng dụng công nghệ tế bào CAR-T (tế bào T mang thụ thể kháng nguyên khảm) tạo nguồn tại chỗ trong điều trị ung thư máu.

Liệu pháp này mang lại tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn rất cao (80-90%) ở trẻ em mắc bệnh bạch cầu cấp dòng lympho B tái phát. Đặc biệt, việc sản xuất CAR-T tại chỗ ở Việt Nam dự kiến chỉ tốn khoảng 30.000 - 50.000 USD, tiết kiệm tới 90% chi phí so với mức giá khoảng 500.000 USD nếu người bệnh phải ra nước ngoài điều trị.

Trong lĩnh vực vắc xin, VABIOTECH đặt mục tiêu từ năm 2026 - 2030 sẽ làm chủ công nghệ và đăng ký lưu hành vắc xin phối hợp 6 trong 1, đồng thời phát triển liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) điều trị phổi tắc nghẽn mạn tính và đái tháo đường.

Nhằm gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và ứng dụng, Trường Đại học Y Hà Nội đã trình bày Dự thảo Đề án thành lập Trung tâm Đổi mới Sáng tạo và Chuyển đổi số (CIDT). Trung tâm này sẽ đóng vai trò là hạt nhân kết nối hệ sinh thái "Nhà trường - Bệnh viện - Doanh nghiệp", hướng tới xây dựng mô hình Trường Y thông minh với các Medical AI Lab và phòng thí nghiệm dữ liệu.

Chuyển đổi số: Hướng tới "Trạm Y tế số" và Y tế chính xác

Trong khuôn khổ Phiên II về Chuyển đổi số, Hội nghị đã thảo luận về chiến lược chuyển đổi số ngành y tế 2026-2030, bao gồm việc chuyển dịch hạ tầng cơ sở dữ liệu y tế về Trung tâm Dữ liệu Quốc gia để đảm bảo an toàn, an ninh thông tin.

Đáng chú ý, Trường Đại học Y tế công cộng đã giới thiệu mô hình "Trạm Y tế số", chuyển đổi từ việc quản lý dữ liệu rời rạc sang sử dụng cơ sở dữ liệu đa chiều (bao gồm dữ liệu cá nhân, gia đình, cộng đồng, không gian và thời gian).

Ứng dụng các công cụ như REDCap và Epi Info,"Trạm Y tế số" có khả năng phân tích tự động, tính điểm nguy cơ và cảnh báo sớm các vấn đề sức khỏe (như theo dõi người cao tuổi mắc COPD trong điều kiện ô nhiễm không khí, hay lập bản đồ nguy cơ dịch sốt xuất huyết), qua đó hiện thực hóa mục tiêu Chăm sóc sức khỏe chính xác (Precision Health Care) tại cộng đồng.

Nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho những bước tiến này, đại diện Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo cũng công bố đang lấy ý kiến cho Dự thảo Thông tư mới thay thế Thông tư 24/2023/TT-BYT về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hứa hẹn tháo gỡ nhiều vướng mắc về cơ chế đặt hàng, tài trợ và thẩm định kinh phí.

Hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo mạnh trong ngành y

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức đề nghị toàn ngành tập trung trước hết vào hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy quản lý nghiên cứu khoa học. Theo đó, các đơn vị cần bám sát các điểm mới của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định số 267/2025/NĐ-CP để triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm thông qua mô hình hợp tác "3 nhà" gồm Nhà nước - Nhà trường, viện nghiên cứu - doanh nghiệp. Theo Thứ trưởng, ngành y tế cần tập trung vào các nhiệm vụ đổi mới công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ và nâng cao chất lượng các sản phẩm y tế chiến lược.

"Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo mạnh trong ngành y, đóng vai trò đầu tàu kết nối mạng lưới khởi nghiệp sáng tạo y tế", Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức cho biết.

Đối với lĩnh vực công nghệ chiến lược, Thứ trưởng yêu cầu ngành y tế tập trung tiếp nhận, làm chủ và nội địa hóa công nghệ sản xuất vắc xin thế hệ mới; chuẩn hóa công nghệ tế bào và liệu pháp trị liệu tế bào; phát triển các sản phẩm y tế cá thể hóa, mô ghép và thiết bị y tế in 3D.

Song song với đó, Bộ Y tế sẽ thúc đẩy xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia cho các sản phẩm công nghệ chiến lược trong lĩnh vực y tế nhằm tạo nền tảng cho phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Về chuyển đổi số y tế giai đoạn 2026-2030, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức khẳng định chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản lý và vận hành của ngành y tế.

Theo Thứ trưởng, nhiệm vụ cấp bách hiện nay là hoàn thiện Kiến trúc số Bộ Y tế và Khung quản trị dữ liệu dùng chung; đồng thời triển khai đồng bộ việc dịch chuyển hạ tầng dữ liệu y tế về Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, bảo đảm tuyệt đối an toàn và an ninh thông tin.

Ngoài ra, Thứ trưởng cũng đặc biệt lưu ý tới yêu cầu phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao. Các đơn vị cần tận dụng tối đa các chính sách hỗ trợ nâng cao năng lực như đào tạo nghiên cứu viên sau tiến sĩ, hỗ trợ nhà khoa học trẻ và tăng cường hợp tác với chuyên gia quốc tế.

Bên cạnh đó, ngành y tế cần đẩy mạnh chia sẻ, sử dụng chung hạ tầng kỹ thuật, phòng thí nghiệm và cơ sở dữ liệu nhằm tối ưu hóa nguồn lực đầu tư của Nhà nước, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong toàn ngành.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức đánh giá cao không khí trao đổi sôi nổi, thực chất tại hội nghị với nhiều nội dung bám sát định hướng chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và yêu cầu thực tiễn của ngành y tế hiện nay. Theo Thứ trưởng, các tham luận tại hội nghị đã bao quát nhiều vấn đề quan trọng từ hoàn thiện hành lang pháp lý đến phát triển các sản phẩm công nghệ cao trong y tế.

Đặc biệt, Thứ trưởng ghi nhận những nỗ lực của một số đơn vị tư nhân trong nghiên cứu, phát triển các sản phẩm công nghệ cao và cho rằng cần tiếp tục mở rộng mô hình hợp tác công - tư với sự tham gia của nhiều hệ thống y tế tư nhân khác nhằm đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Theo Thứ trưởng, hệ thống y tế công lập hiện có nội lực rất mạnh, tuy nhiên khó khăn lớn nhất vẫn là hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn phát triển khoa học công nghệ. Bộ Y tế đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để tháo gỡ các điểm nghẽn này nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành.

Xây dựng hệ thống dữ liệu y tế và kết nối liên thông dữ liệu từ tuyến cơ sở

Một trong những nội dung được Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng hệ thống dữ liệu y tế và kết nối liên thông dữ liệu từ tuyến cơ sở. Thứ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ tổ chức cuộc họp chuyên đề trong tuần tới nhằm hướng dẫn các trạm y tế triển khai liên thông dữ liệu phục vụ chương trình kiểm tra sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân.

Theo đó, dữ liệu sức khỏe sẽ được liên thông từ trạm y tế xã lên sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID. Đây được xem là nguồn dữ liệu rất quan trọng phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu khoa học, hoạch định chính sách và phát triển các mô hình y tế số trong tương lai.

"Cơ sở dữ liệu sẽ giúp cho việc phân tích, nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách. Đây là sự cố gắng rất lớn của Bộ Y tế và các đơn vị liên quan trong xây dựng nền tảng dữ liệu y tế quốc gia", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Về cải cách hành chính, Thứ trưởng cho biết ngành y tế hiện đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để xây dựng cơ sở dữ liệu và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong toàn hệ thống. Theo đó, cải cách hành chính sẽ tập trung vào hai nhóm chính gồm cải cách trong hệ thống y khoa và cải cách để liên thông với hệ thống một cửa quốc gia trong quản lý.