Hạm đội xe tăng T-64 lớn nhất thế giới của Ukraine còn lại gì sau gần 4 năm chiến sự?

Dù đã trải qua nhiều thập kỷ sử dụng và chịu tổn thất nặng nề trên chiến trường, xe tăng T-64 vẫn giữ vai trò xương sống trong lực lượng thiết giáp Ukraine.

Trước khi xung đột nổ ra, Ukraine không chỉ sở hữu hạm đội xe tăng lớn nhất châu Âu mà còn thừa hưởng số lượng lớn T-64 từ thời Liên Xô tan rã. Tổng cộng có khoảng 2.340 chiếc, trong đó hơn 1.500 chiếc thuộc biến thể T-64B hiện đại hơn. Do T-64 được thiết kế và sản xuất tại Kharkov, nên phần lớn số xe này được triển khai tại Ukraine vì thuận lợi hậu cần.

T-64 từng là bước đột phá lớn của công nghiệp quân sự Liên Xô. Ra đời từ năm 1964, nó sở hữu nhiều công nghệ tiên tiến vượt xa đối thủ phương Tây thời Chiến tranh Lạnh, như giáp composite nhiều lớp, hệ thống nạp đạn tự động giúp giảm kíp lái xuống còn ba người, khả năng bắn tên lửa chống tăng dẫn đường và tốc độ bắn lên tới 10 viên/phút. Trong nhiều thập niên, T-64 được xem là dòng xe tăng đi trước thế giới từ 15–20 năm.

Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ 21, T-64 đã dần trở nên lỗi thời. Hỏa lực không thể sử dụng các loại đạn xuyên giáp hiện đại, trong khi giáp bảo vệ đặc biệt là giáp phản ứng nổ, đã lạc hậu so với vũ khí chống tăng mới của Nga. Điều này khiến T-64 dễ bị xuyên thủng trước tên lửa và đạn chống tăng thế hệ mới.

Dù vậy, thực tế chiến trường Ukraine lại không chứng kiến nhiều trận đấu tăng quy mô lớn. Cả hai bên chủ yếu sử dụng xe tăng để yểm trợ bộ binh, bắn hỏa lực trực tiếp vào công sự và mục tiêu mặt đất. Đồng thời, ngay cả những xe tăng hiện đại hơn như Leopard 2A6 của phương Tây hay T-80BVM của Nga cũng liên tục bị máy bay không người lái (UAV) tấn công và phá hủy. Điều này khiến khoảng cách công nghệ giữa T-64 và các dòng xe tăng mới không còn quá quyết định như dự đoán ban đầu.

Khi xung đột dần chuyển thành chiến sự tiêu hao, cả Nga và Ukraine đều phải đưa nhiều xe tăng cũ từ kho dự trữ ra chiến trường. Phía Nga sử dụng T-72A, T-62, thậm chí cả T-55. Ukraine cũng tiếp nhận các xe Leopard 1, Leopard 2A4 và một số T-55 từ NATO. Trong bối cảnh đó, T-64 dù già nua vẫn chưa phải là loại tệ nhất trên chiến trường.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Ukraine hiện nay là khả năng sẵn sàng chiến đấu của hạm đội xe tăng. Do tuổi thọ cao, cấu trúc phức tạp và yêu cầu bảo trì nặng nề hơn so với các dòng như T-72, nhiều xe T-64 thường xuyên hỏng hóc.

Chuyên gia thiết giáp Ukraine Mykola Salamakha tiết lộ rằng hiện chỉ khoảng 1/3, thậm chí có lúc chỉ 1/5 số xe tăng trong biên chế đủ điều kiện tác chiến. Ông cũng chỉ trích cách sử dụng xe tăng kém hiệu quả, khi nhiều chiếc được đưa ra tiền tuyến chủ yếu để "trấn an tinh thần" bộ binh, dẫn đến tổn thất không cần thiết.