Nhiều hồ chứa mới đạt 20–40% dung tích, cảnh báo nguy cơ thiếu nước mùa khô

Những tác động đáng chú ý của El Nino đến Việt Nam

El Nino rất mạnh, cùng tình trạng thiếu hụt mưa và dòng chảy tại nhiều khu vực, đang làm gia tăng nguy cơ thiếu nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong mùa khô 2026–2027. Ông Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, theo số liệu tổng hợp trong báo cáo, El Nino xuất hiện từ tháng 6/2026 và đạt mức rất mạnh từ giữa tháng 9. Nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 hiện cao hơn trung bình khoảng 2,5°C.

Trong điều kiện El Nino, nền nhiệt thường có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa ở một số khu vực có thể thiếu hụt, làm gia tăng bốc hơi và gây bất lợi cho quá trình bổ sung nguồn nước.

"Thực tế, nền nhiệt cả nước trong các tháng 8–10 cao hơn trung bình nhiều năm; hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới ít, lượng mưa tại nhiều khu vực còn thấp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bổ sung nước cho các hồ chứa trước khi bước vào mùa khô", ông Mai Văn Khiêm cho biết.

Điều đáng lo ngại không chỉ là lượng mưa thiếu hụt trong một thời điểm, mà là tác động cộng hưởng giữa thiếu mưa, dòng chảy suy giảm, lượng nước tích trữ trong hồ hạn chế và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng. Nếu không chủ động đánh giá, cân đối và điều hành nguồn nước ngay từ cuối mùa mưa, nguy cơ thiếu nước có thể gia tăng trong mùa khô 2026–2027.

Ông Mai Văn Khiêm nhận định, qua số liệu hiện nay, dung tích các hồ chứa lớn có sự phân hóa khá rõ giữa các khu vực. Cụ thể, các hồ lớn tại Bắc Bộ đạt khoảng 83–98% dung tích thiết kế; khu vực Thanh Hóa–Hà Tĩnh đạt 84–93%; cao nguyên Trung Bộ đạt 80–90%; Nam Bộ đạt 65–90%.

Đáng lưu ý hơn là khu vực Huế–Đắk Lắk, dung tích hồ chỉ đạt 45–75%; riêng phía đông Quảng Ngãi, Gia Lai và Đắk Lắk chỉ đạt 20–40%. Đây là những khu vực cần theo dõi sát khả năng tích nước trong thời gian còn lại của mùa mưa.

"Một điểm cần lưu ý là so với năm 2023, cũng là năm chịu tác động của El Niño, dung tích hiện tại của các hồ phổ biến chỉ bằng 80–90%. Điều này cho thấy dư địa tích trữ nước ở một số khu vực không lớn. Vì vậy, việc đánh giá nguy cơ thiếu nước cần căn cứ không chỉ vào dung tích hồ tại một thời điểm, mà còn phải xem xét lượng nước có khả năng bổ sung trong thời gian tới, nhu cầu sử dụng nước và khả năng điều tiết của từng hồ, từng lưu vực", ông Mai Văn Khiêm nhận định.

Ứng phó với siêu El Nino thế nào?

Ông Mai Văn Khiêm cho hay, tong tháng 11–12/2026, lượng mưa trên cả nước dự kiến phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm. Dòng chảy đến hồ tại Bắc Bộ có thể thiếu hụt 25–40%; tại Trung Bộ và Nam Bộ thiếu hụt 30–50%, có hồ thiếu hụt trên 65%.

Dòng chảy suy giảm sẽ hạn chế khả năng tích đầy hồ vào cuối mùa lũ, làm tăng nguy cơ không bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và phát điện trong mùa khô.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, cần chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn ở mức tương tự mùa khô 2015-2016 và 2019–2020. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh đây là nhận định về nguy cơ để các bộ, ngành và địa phương chủ động chuẩn bị phương án ứng phó; mức độ và phạm vi ảnh hưởng cụ thể còn phụ thuộc vào diễn biến mưa, dòng chảy, nguồn nước thượng nguồn và công tác vận hành các công trình thủy lợi trong thời gian tới.

Để ứng phó, trước hết, các bộ, ngành và địa phương cần căn cứ vào thông tin dự báo khí tượng thủy văn, dự báo El Nino và kịch bản nguồn nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để chủ động xây dựng phương án ứng phó theo kịch bản El Nino rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027. Trong đó, cần rà soát kế hoạch sản xuất, cơ cấu mùa vụ và nhu cầu sử dụng nước phù hợp với khả năng nguồn nước thực tế.

Đối với công tác quản lý, vận hành hồ chứa, cần theo dõi sát dòng chảy, lượng nước tích trữ và nhu cầu sử dụng để điều hành hồ, liên hồ phù hợp. Ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, cân đối nước cho nông nghiệp, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu; chủ động phương án thiếu nước, xâm nhập mặn tại các vùng trọng điểm.

Bên cạnh đó, ngành năng lượng cần chuẩn bị giải pháp bảo đảm cung ứng điện trong cao điểm nắng nóng năm 2027 được dự báo sẽ đến sớm và gay gắt hơn bình thường.

Người dân và các cơ sở sản xuất cần sử dụng nước tiết kiệm, theo dõi thường xuyên các bản tin dự báo, cảnh báo và hướng dẫn của địa phương để chủ động kế hoạch sử dụng nước. Các phương án ứng phó cần được chuẩn bị sớm và điều chỉnh theo từng giai đoạn. Chủ động cân đối nguồn nước ngay từ cuối mùa mưa sẽ giúp giảm áp lực khi bước vào cao điểm mùa khô.