Niềm tự hào của phương Tây biến thành 'cục thép vô dụng' ở Ukraine

Nhiều chuyên gia quân sự cho rằng, Leopard 2 có thể sánh ngang với M1 Abrams của Mỹ hay Merkava của Israel. Danh tiếng đó càng được củng cố bởi truyền thống chế tạo xe tăng lừng lẫy của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ Hai, với những biểu tượng như Tiger, những cỗ xe tăng từng khiến đối thủ khiếp sợ trên chiến trường châu Âu.

Khi Leopard 2 được gửi tới Ukraine để hỗ trợ Kiev, kỳ vọng dành cho nó là rất lớn. Năm 2023, sau nhiều tháng tranh luận trong nước, chính phủ Đức cuối cùng đã quyết định chuyển giao 18 chiếc Leopard 2 cho Ukraine, một bước đi được xem là mang tính biểu tượng trong việc phương Tây tăng cường viện trợ vũ khí hạng nặng cho Kiev. Nhiều người tin rằng những cỗ xe tăng hiện đại này có thể trở thành "át chủ bài" giúp Ukraine đột phá phòng tuyến của Nga.

Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường lại không hoàn toàn giống với kỳ vọng ban đầu. Một số báo cáo và đánh giá được tiết lộ từ nội bộ Bộ Quốc phòng Đức cho thấy các kíp lái Ukraine đã bày tỏ sự thất vọng nhất định đối với Leopard 2. Theo các nguồn tin này, xe tăng được cho là khá phức tạp trong vận hành và bảo dưỡng, đặc biệt đối với những kíp lái phải làm quen với nó trong thời gian ngắn.

Ngoài ra, trong môi trường chiến sự hiện đại nơi máy bay không người lái (UAV) trinh sát và tấn công xuất hiện dày đặc, Leopard 2 cũng trở nên dễ bị phát hiện và tấn công từ trên cao. Điều này khiến khả năng cơ động và hoạt động của chúng bị hạn chế đáng kể trên chiến trường.

Trong một số trường hợp, thay vì đóng vai trò xe tăng đột kích như trong thiết kế ban đầu, Leopard 2 được cho là phải hoạt động giống như những khẩu pháo di động, hỗ trợ từ khoảng cách xa thay vì dẫn đầu các mũi tấn công. Điều này đã làm dấy lên những tranh luận về việc liệu danh tiếng của Leopard 2 có bị thổi phồng trước khi nó được thử nghiệm trong chiến đấu thực sự hay không.

Những khó khăn này không chỉ xuất hiện với xe tăng. Một số hệ thống vũ khí nổi tiếng khác của Đức cũng gặp vấn đề tại Ukraine. Pháo tự hành Panzerhaubitze 2000 từng được đánh giá là một trong những hệ thống pháo hiện đại nhất châu Âu, gặp tình trạng quá nhiệt nòng pháo và một số trục trặc điện tử khi hoạt động với cường độ cao trên chiến trường. Những sự cố như vậy khiến một số nhà quan sát đặt câu hỏi về khả năng thích nghi của các vũ khí được thiết kế cho tác chiến công nghệ cao trong môi trường chiến sự tiêu hao khắc nghiệt như ở Ukraine.

Tuy nhiên, không phải tất cả các chuyên gia đều cho rằng Leopard 2 là một thất bại. Nhiều nhà phân tích quân sự cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân chiếc xe tăng mà ở cách nó được sử dụng. Leopard 2 được thiết kế trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh để tham gia các trận chiến cơ động cường độ cao ở châu Âu, nơi xe tăng hoạt động trong đội hình kết hợp chặt chẽ với bộ binh cơ giới, pháo binh và đặc biệt là không quân yểm trợ tầm gần. Trong môi trường đó, Leopard 2 có thể phát huy tối đa sức mạnh về hỏa lực, giáp bảo vệ và khả năng cơ động.

Ngược lại, chiến trường Ukraine lại mang tính chất hoàn toàn khác. Đây là cuộc chiến tiêu hao kéo dài với mật độ mìn chống tăng, pháo binh và UAV cực kỳ cao. Xe tăng thường bị theo dõi liên tục bởi UAV và có thể trở thành mục tiêu của các loại vũ khí chống tăng giá rẻ nhưng hiệu quả. Trong bối cảnh như vậy, ngay cả những xe tăng hiện đại nhất cũng gặp nhiều hạn chế.

Ngoài ra, yếu tố huấn luyện cũng đóng vai trò quan trọng. Quân đội Đức từng mất nhiều năm để xây dựng học thuyết và đào tạo kíp lái làm chủ hoàn toàn Leopard 2. Trong khi đó, các binh sĩ Ukraine phải học cách vận hành hệ thống phức tạp này trong thời gian ngắn trước khi đưa ngay vào chiến đấu, điều khó tránh khỏi dẫn đến những sai sót hoặc hạn chế trong quá trình sử dụng.

Theo các thống kê từ các nguồn theo dõi chiến sự công khai, Ukraine đã mất khoảng vài chục xe tăng Leopard kể từ khi chúng được triển khai, trong tổng số khoảng 250 chiếc do Đức và các đồng minh cung cấp. Tỷ lệ tổn thất này tương đương khoảng một phần năm số xe được viện trợ.

Những con số này cho thấy Leopard 2 có thể không phải là "vũ khí kỳ diệu" có thể ngay lập tức thay đổi cục diện chiến trường, nhưng cũng khó có thể coi là một thất bại hoàn toàn. Chiến sự tại Ukraine đang buộc nhiều quốc gia phải nhìn nhận lại vai trò của xe tăng trong kỷ nguyên mới, nơi UAV, tác chiến điện tử và vũ khí chống tăng giá rẻ đang thay đổi cách thức tác chiến trên bộ.