Phơi nhiễm khói thuốc lá tại Việt Nam vẫn cao, thuế thuốc lá còn quá thấp so với khuyến cáo WHO
Tại Việt Nam, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc lá dù đang trong xu hướng giảm, song vẫn còn khá cao. Trong khi đó, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá còn rất thấp so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Chiều 13/1, tại TPHCM, Bộ Y tế tổ chức hội nghị "Phản biện xã hội, tham vấn, góp ý hồ sơ chính sách và hồ sơ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá".
Hội nghị có sự tham dự của Ban soạn thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá gồm: Cục Quản lý Khám, chữa bệnh; Cục Phòng bệnh; Vụ Pháp chế; Tổng hội Y học Việt Nam… cùng đông đảo đại biểu Trung ương và địa phương. Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến tại 10 đầu cầu Sở Y tế, CDC các tỉnh, thành phía Nam.
13 năm thực thi Luật: Những con số biết nói
Phát biểu tại hội nghị, bà Phan Thị Hải – Phó Giám đốc chuyên trách Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tổng kết 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra hai vấn đề đáng lo ngại: tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc còn cao và tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá còn rất thấp.
Cụ thể, tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc lá tại các trường trung cấp, cao đẳng, đại học ghi nhận hồi năm 2024 vẫn còn 35,6%; tại nơi làm việc còn 22,4%; tại cơ quan nhà nước là 29,5%; trên phương tiện giao thông công cộng vẫn còn 22,9%.
Đáng chú ý, tại nhà hàng, quán ăn tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc lá ghi nhận năm 2024 còn tới 67,3% (năm 2010 là 84,9%); tại quán cà phê giải khát ghi nhận 59,2%; còn tại khách sạn lại 48,3%.
Một trong những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc lá, dù xu hướng giảm hằng năm, song vẫn còn khá cao, là tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam còn rất thấp.
Theo bà Phan Thị Hải, mức thuế thuốc lá giai đoạn 2012 - 2025 là rất thấp, không có tác động để giảm tiêu dùng, trong khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tăng đều hàng năm.
Cụ thể, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ sản phẩm thuốc lá chiếm khoảng 36,8%, rất thấp so với khuyến cáo của WHO là 70 - 75% trên giá bán lẻ, thấp hơn nhiều so với trung bình của các quốc gia có thu nhập trung bình là 59%, chỉ bằng 1/2 của hầu hết các nước ASEAN (Thái Lan 78.6%, Singapore 67,1%, Indonesia 62.3%).
"Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng góp phần không đạt mục tiêu giảm tiêu dùng và giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới đã được đề ra trong Chiến lược phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2020 là 39%" - Phó Giám đốc chuyên trách Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá phân tích.
Còn nhiều trăn trở
Trước khi đại biểu dự hội nghị đóng góp ý kiến về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá, các vấn đề liên quan tới hồ sơ chính sách và hồ sơ Luật sửa đổi được TS.BS Hà Anh Đức – Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá trình bày, phân tích cụ thể.
Để đại biểu dự hội nghị có thêm góc nhìn quốc tế về vấn đề phòng, chống tác hại thuốc lá, ông Tuấn Lâm - đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chia sẻ kinh nghiệm quốc tế liên quan đến các chính sách được đề xuất, sửa đổi, bổ sung và góp ý đối với hồ sơ chính sách và hồ sơ Luật.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Huy Quang – đại diện Tổng hội Y học Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) đã phân tích bối cảnh hình thành Luật sửa đổi, bổ sung, từ đó đưa ra nhiều khuyến cáo giúp các đại biểu tập trung góp ý trọng tâm, hiệu quả.
Từ đầu cầu Cần Thơ, bà Tô Ái Vân – đại biểu Quốc hội nêu vấn đề: Vì sao tác hại của thuốc lá đã thấy rõ nhưng không cấm tuyệt đối mà phải thực hiện theo theo lộ trình, bằng nhiều giải pháp.
Tham dự trực tiếp tại hội nghị, đại biểu Nguyễn Thị Ánh Sương (đoàn Quảng Ngãi) băn khoăn vấn đề xử phạt (nơi cấm hút thuốc) thực hiện tới đâu; mở rộng khu vực cấm hút thuốc; lộ trình quy định nhãn cảnh báo; vấn đề cai nghiện thuốc lá…
Đóng góp ý kiến trực tiếp tại hội nghị, bà Huỳnh Lan Phương (tổ chức NGO) cho rằng vấn đề hút thuốc lá trên các phương tiện giao thông như xe lửa, tàu thủy sắp tới cũng nên cấm hoàn toàn. Bà Phương dẫn chứng, các chuyến bay dài thời gian đã thực hiện cấm thuốc lá hoàn toàn thành công, thì việc cấm trên xe lửa, tàu thủy là hoàn toàn có thể…
Theo Ban soạn thảo, trong bối cảnh thuốc lá vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, việc sửa đổi Luật không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn là cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền được sống khỏe mạnh của mỗi người dân.
Cần thiết sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sau 13 năm thực thi
Phát biểu tại hội nghị, TS. Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được ban hành và triển khai trong thực tiễn suốt 13 năm qua, góp phần tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi, đặc biệt là quá trình chuyển đổi số và sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhiều quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những bất cập, chưa theo kịp thực tiễn. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của luật là yêu cầu cấp thiết.
Theo ông Hà Anh Đức, Quốc hội đã đưa nội dung này vào chương trình xây dựng luật, với kế hoạch trình tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới. Trước đó, Bộ Y tế đã tổ chức hội nghị tham vấn tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều bộ, ngành, cơ quan của Quốc hội và các địa phương, đồng thời tiếp tục tổ chức hội nghị tại TPHCM nhằm mở rộng lấy ý kiến đóng góp.