Ukraine đang thắng thế trong cuộc đua kinh tế với UAV Geran của Nga?

Cả hai bên đều tìm cách đánh sâu vào hậu phương đối phương nhằm phá hủy những mục tiêu có giá trị chiến lược. Ukraine tập trung sử dụng các máy bay không người lái (UAV) tầm xa để tấn công chính xác vào nhà máy lọc dầu, tuyến đường sắt và cơ sở hạ tầng quan trọng trong lãnh thổ Nga.

Ngược lại, Moscow theo đuổi chiến thuật áp đảo bằng số lượng, phóng hàng loạt UAV, bom lượn và tên lửa để làm quá tải hệ thống phòng không Ukraine. Trọng tâm trong chiến lược này chính là UAV Geran – phiên bản nội địa hóa dựa trên thiết kế Shahed của Iran.

Geran là loại UAV cảm tử cỡ lớn, có tầm bay lên tới 2.000 km và mang theo khoảng 40 kg thuốc nổ. Chúng bay chậm, ở độ cao thấp và lao thẳng vào mục tiêu để kích nổ. Khi lần đầu xuất hiện vào cuối năm 2022, Geran tỏ ra cực kỳ hiệu quả vì hệ thống phòng không Ukraine được tối ưu để đối phó với số lượng nhỏ tên lửa và máy bay chiến đấu, chứ không phải những "bầy đàn" UAV giá rẻ bay thấp. Với chi phí ước tính khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, Nga có thể triển khai Geran với số lượng lớn, tạo sức ép liên tục lên hệ thống phòng thủ của Kiev.

Tuy nhiên, lợi thế này không kéo dài lâu. Từ năm 2023, Ukraine bắt đầu triển khai rộng rãi các hệ thống tác chiến điện tử, gây nhiễu và giả mạo tín hiệu GPS quanh các thành phố lớn cũng như cơ sở hạ tầng trọng yếu. Những biện pháp này khiến nhiều UAV Geran mất phương hướng, bay chệch mục tiêu hoặc rơi xuống trước khi kịp tấn công. Các UAV còn lại sau đó bị phòng không mặt đất bắn hạ.

Trong nhiều giai đoạn của năm 2024, Ukraine tuyên bố đã vô hiệu hóa hơn 90% số UAV Geran tại một số khu vực. Dù vậy, cách tiếp cận này lại rất tốn kém, bởi các hệ thống tác chiến điện tử và tên lửa phòng không có chi phí cao và cũng trở thành mục tiêu ưu tiên trong các đợt tấn công của Nga.

Để khôi phục hiệu quả của Geran, Nga liên tục tung ra các gói nâng cấp kỹ thuật. Quan trọng nhất là việc tích hợp mô-đun định vị vệ tinh Kometa-M, một bộ thu GPS được thiết kế để chống gây nhiễu và giả mạo tín hiệu. Hệ thống này sử dụng thu sóng đa băng tần, lọc tín hiệu tiên tiến và nhiều ăng-ten định hướng để phân biệt tín hiệu thật với dữ liệu giả.

Từ bốn ăng-ten ban đầu, Nga nâng lên tám rồi mười sáu ăng-ten, giúp Geran hoạt động ổn định hơn trong môi trường tác chiến điện tử khắc nghiệt. Thế nhưng, cái giá phải trả cũng tăng mạnh, với nhiều nguồn tin cho rằng riêng mô-đun Kometa-M đã gần bằng chi phí của toàn bộ UAV trước đây.

Song song đó, một số biến thể Geran còn được cải tiến để có thể điều khiển từ xa. Trong trường hợp mất tín hiệu định vị, người vận hành có thể tiếp quản và lái UAV bằng hình ảnh từ camera truyền về qua sóng radio hoặc vệ tinh. Những thay đổi này đòi hỏi thêm camera, bộ thu phát và hệ thống điều khiển bay hiện đại hơn, tiếp tục làm đội chi phí sản xuất.

Nhờ các nâng cấp này, Geran có khả năng xuyên thủng mạng lưới tác chiến điện tử của Ukraine tốt hơn, buộc Kyiv phải mở rộng các biện pháp phòng thủ động lực học, bao gồm triển khai thêm tên lửa đất đối không và thậm chí dùng máy bay có người lái để bắn hạ UAV. Dù vậy, đây lại là một "cuộc xung đột không cân xứng" về chi phí, bởi mỗi quả tên lửa phòng không vác vai như Stinger có giá khoảng 100.000 USD – cao hơn nhiều so với một UAV Geran, kể cả đã được nâng cấp.

Trong bối cảnh đó, Ukraine tìm ra một giải pháp rẻ và hiệu quả hơn: UAV đánh chặn. Những UAV cỡ nhỏ như dòng Sting do công ty Wild Hornets phát triển được thiết kế để tự động khóa mục tiêu Geran đang bay tới, lao vào va chạm và phát nổ, tiêu diệt cả hai.

Theo nền tảng đổi mới quốc phòng Brave1 của chính phủ Ukraine, các UAV đánh chặn này có giá chỉ từ khoảng 1.400 USD cho phiên bản camera ban ngày, đến khoảng 2.400 USD cho phiên bản trang bị camera nhiệt. Ngay cả loại đắt nhất cũng rẻ hơn rất nhiều so với Geran đã được nâng cấp.

Sự xuất hiện của UAV đánh chặn đã gây ra thách thức lớn cho chiến lược của Nga. Moscow thử nhiều biện pháp đối phó, từ gắn camera phía sau Geran để phát hiện UAV tấn công, thử nghiệm hệ thống né tránh tự động, cho tới việc bay ở độ cao cực thấp nhằm tránh radar và rút ngắn thời gian phản ứng của Ukraine. Các biện pháp này chỉ đạt hiệu quả hạn chế, bởi bay thấp lại khiến Geran dễ bị phát hiện và tiêu diệt bởi vũ khí phòng không tầm ngắn.

Nga cũng triển khai các UAV mồi nhử giá rẻ mang tên Gerbera nhằm làm quá tải hệ thống phòng thủ Ukraine, thậm chí có báo cáo cho thấy một số Geran được trang bị tên lửa nhỏ để tấn công trực tiếp các hệ thống phòng không. Dù vậy, cán cân kinh tế của cuộc đối đầu này vẫn đang nghiêng về phía Kiev.

Mục tiêu ban đầu của Geran là làm quá tải phòng không Ukraine và buộc đối phương phải tiêu tốn các loại vũ khí đắt tiền để bắn hạ những UAV giá rẻ. Thế nhưng, với việc triển khai rộng rãi UAV đánh chặn chi phí thấp, Ukraine đã phần nào đảo ngược logic này. Giờ đây, Nga buộc phải liên tục nâng cấp Geran với chi phí ngày càng cao để duy trì hiệu quả, trong khi Ukraine đáp trả bằng những giải pháp đơn giản, rẻ tiền và có thể sản xuất hàng loạt.

Xuân Minh