Gánh nặng ung thư gia tăng tại Việt Nam: Thúc đẩy y học chính xác và AI trong điều trị
Dưới áp lực gánh nặng ung thư ngày càng gia tăng và xu hướng trẻ hóa bệnh nhân tại Việt Nam, việc ứng dụng các tiến bộ y học không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.
PGS.TS.BS. Bùi Diệu, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam đã nhấn mạnh thông tin này tại Hội thảo khoa học chuyển đổi chăm sóc ung thư trong kỷ nguyên y học chính xác thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cá thể hóa điều trị (Oncology Summit) do Hội Ung Thư Việt Nam phối hợp cùng AstraZeneca Việt Nam tổ chức ngày 11/4 tại Hà Nội.
Sự kiện quy tụ các chuyên gia trong nước và quốc tế nhằm cập nhật tiến bộ khoa học và thúc đẩy các mô hình triển khai có tác động thực tiễn như hội chẩn đa chuyên khoa được số hóa, sinh thiết lỏng; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán giải phẫu bệnh, qua đó hỗ trợ định hướng phát triển y học chính xác và tối ưu hóa chăm sóc người bệnh..
Số ca ung thư mới tại Việt Nam có thể tăng 60-70% vào năm 2050
Thông tin tại hội nghị cho thấy, theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư. Tỷ suất mắc và tử vong chuẩn theo tuổi lần lượt đạt 150,8 và 99,0 trên 100.000 dân, phản ánh gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng đối với hệ thống y tế và toàn xã hội.
Các loại ung thư phổ biến gồm vú, gan, phổi, đại trực tràng và dạ dày, đồng thời ghi nhận xu hướng trẻ hóa ở một số bệnh như ung thư vú và ung thư đại trực tràng, đặt ra thách thức mới về tầm soát sớm, chẩn đoán và điều trị.
Bối cảnh già hóa dân số, đô thị hóa nhanh và thay đổi lối sống như hút thuốc, thừa cân – béo phì, ít vận động cũng được xem là những yếu tố góp phần làm tăng số ca mắc; các dự báo cho thấy số ca ung thư mới tại Việt Nam có thể tăng 60-70% vào năm 2050, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết của các chiến lược phòng ngừa, phát hiện sớm và tối ưu hóa điều trị ở quy mô quốc gia.
PGS.TS.BS. Bùi Diệu nhấn mạnh: Thúc đẩy y học chính xác, với trọng tâm là cá thể hóa phác đồ điều trị, mở ra một kỷ nguyên chăm sóc y tế dựa trên bằng chứng và đặc điểm riêng của từng người bệnh.
Theo PGS Bùi Diệu, chìa khóa cho kỷ nguyên này nằm ở việc triển khai các kỹ thuật chẩn đoán tiên tiến, có thể kể đến như sinh thiết lỏng trong xét nghiệm sinh học phân tử, ngoài ra, việc kết hợp hạ tầng dữ liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, theo dõi cũng là những công cụ đắc lực. Từ đó nâng cao hiệu quả lâm sàng trên từng các thể và tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực của hệ thống y tế.
Thúc đẩy hội chẩn đa chuyên khoa số hóa và sinh thiết lỏng
Về nội dung khoa học, hội nghị cập nhật các giải pháp đang định hình tương lai ung thư học. Các bài trình bày tập trung thảo luận sâu về vai trò của Hội chẩn đa chuyên khoa và các tiến bộ công nghệ sinh học và ứng dụng AI.
Các chuyên gia đã dẫn chứng các nghiên cứu quốc tế cho thấy bệnh nhân ung thư có thể cải thiện thời gian sống thêm hơn 15 tháng nếu áp dụng hội chẩn đa chuyên khoa số hóa vào chẩn đoán và điều trị so với không áp dụng.
Tuy nhiên, có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc vận hành hội chẩn đa chuyên khoa số hóa chưa được thường quy, trong đó có thiếu hạ tầng số khiến dữ liệu bị phân tán. Giải pháp được các chuyên gia quốc tế chia sẻ nằm ở việc triển khai các nền tảng hội chẩn đa chuyên số hóa, kết nối trực tiếp với hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi kết quả điều trị theo thời gian thực.
Theo TS.BS Jomtana Siripaibun, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Chulabhorn, Thái Lan, hội chẩn đa chuyên khoa số hóa là một chiến lược sống còn trong điều trị ung thư, và chuyển đổi số là điều kiện bắt buộc để mô hình này vận hành bền vững.
"Khi triển khai nền tảng hội chẩn đa chuyên khoa số hóa kết nối dữ liệu lâm sàng, chúng tôi ghi nhận quy trình chuẩn bị ca bệnh hiệu quả hơn và hồ sơ điều trị đầy đủ, nhất quán hơn. Điều quan trọng là bắt đầu từ một nhóm bệnh ưu tiên và một quy trình hội chẩn chuẩn, theo dõi đầy đủ, để từng bước xây dựng năng lực hệ thống cho chăm sóc ung thư hiện đại"- TS.BS Jomtana Siripaibun nói.
Đồng thời, sự phối hợp của sinh thiết lỏng và trí tuệ nhân tạo cũng được kỳ vọng sẽ tái định hình lĩnh vực chẩn đoán sinh học phân tử và giải phẫu bệnh. Thay vì dựa hoàn toàn vào sinh thiết mô xâm lấn, sinh thiết lỏng cho phép phân tích DNA khối u lưu hành (ctDNA) để phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát hoặc kháng thuốc. Bên cạnh đó, khi kết hợp với AI, quy trình chẩn đoán được nâng cao tính nhất quán, rút ngắn thời gian và hỗ trợ định lượng dấu ấn sinh học.
TS.BS. Chien-Feng Li, Trưởng khoa Giải phẫu bệnh lâm sàng và Xét nghiệm Trung tâm Y tế Chi Mei, và là Giáo sư kiêm nhiệm, Trường Y khoa, Đại học Quốc gia Sun Yat-sen, Đài Loan (Trung Quốc) nhận định những tiến bộ trong sinh thiết lỏng và trí tuệ nhân tạo đang tạo nên một chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong chẩn đoán và điều trị ung thư.
Đặc biệt khi được triển khai theo mô hình chẩn đoán đa phương thức kết hợp dữ liệu mô học, dữ liệu phân tử, sinh thiết lỏng và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ y học chính xác.
Theo TS.BS. Chien-Feng Li, cách tiếp cận này giúp lựa chọn điều trị phù hợp hơn cho từng người bệnh và tối ưu hóa hiệu quả điều trị, chăm sóc. Để tận dụng tối đa tiềm năng đó, đầu tư hạ tầng và đào tạo nhân lực sẽ là những yếu tố then chốt của hệ thống y tế.