TPHCM phát động chiến dịch ứng phó mức sinh thấp, nâng cao chất lượng dân số
Trước áp lực mức sinh thấp kéo dài và tốc độ già hóa nhanh, TPHCM triển khai chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ dân số năm 2026, hướng đến thay đổi nhận thức, khuyến khích sinh đủ hai con và nâng cao chất lượng dân số trong bối cảnh siêu đô thị hơn 14 triệu dân.
"Báo động đỏ" mức sinh thấp giữa siêu đô thị hơn 14 triệu dân
Sáng 17/4, chính quyền TPHCM tổ chức Lễ phát động Chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng dân số tại vùng mức sinh thấp năm 2026.
Theo ông Phạm Chánh Trung – Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, sau sáp nhập, TPHCM đã trở thành siêu đô thị với quy mô hơn 14 triệu dân, nhưng bức tranh dân số đang xuất hiện nhiều thách thức lớn.
TPHCM hiện nằm trong nhóm 13 địa phương có mức sinh thấp nhất cả nước. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh đạt 1,51 con/phụ nữ, dù tăng nhẹ so với năm trước nhưng vẫn ở mức rất thấp.
Cùng với đó, Thành phố đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Số người cao tuổi đã lên tới gần 1,6 triệu người, chiếm 11,4% dân số – cao nhất cả nước; chỉ số già hóa đạt 60,93. Tuổi thọ trung bình đạt 76,7 tuổi.
"TPHCM không còn là đô thị trẻ mà đang đối mặt đồng thời hai thách thức: Mức sinh thấp và già hóa dân số nhanh" - ông Trung nhấn mạnh.
Ở góc độ quản lý ngành, ông Huỳnh Minh Chín – Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM – cảnh báo, mức sinh 1,51 con "không còn là con số thống kê khô khan mà là hồi chuông báo động đỏ".
Theo ông Chín, mức sinh giảm sâu đang trực tiếp đe dọa nguồn nhân lực tương lai, làm gia tăng tốc độ già hóa và tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội.
"Chúng ta không thể chần chừ. Năm 2026 phải là năm của hành động, của chuyển hướng chiến lược quyết liệt nhất trong công tác dân số" - ông Chín nhấn mạnh.
Chiến dịch phủ 168 địa bàn, đưa dịch vụ dân số đến tận người dân
Trước thực trạng trên, ngành Y tế TPHCM phối hợp các đơn vị triển khai chiến dịch từ ngày 15/4 đến 30/5 tại 168 phường, xã, đặc khu.
Chiến dịch hướng đến mục tiêu kép: Vừa nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, vừa đưa các dịch vụ dân số thiết yếu đến gần người dân hơn.
Bốn nhóm nội dung trọng tâm được xác định, gồm: Thứ nhất, đẩy mạnh truyền thông về hệ lụy của mức sinh thấp, lan tỏa thông điệp khuyến khích sinh đủ hai con vì sự phát triển bền vững của Thành phố.
Thứ hai, nâng cao nhận thức về khám sức khỏe trước hôn nhân, đặc biệt ở thanh niên và các cặp đôi trong độ tuổi kết hôn, qua đó chuẩn bị tốt về thể chất và tinh thần cho việc xây dựng gia đình.
Thứ ba, mở rộng tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm bệnh, tật trước sinh và sơ sinh; quản lý, theo dõi các trường hợp phát hiện bất thường nhằm can thiệp kịp thời.
Thứ tư, tăng cường chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, trong đó chú trọng khám định kỳ, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm và lập hồ sơ sức khỏe.
Theo lãnh đạo Sở Y tế, hiệu quả của các chiến dịch trước đây cho thấy khi dịch vụ được "đưa đến tận nơi", người dân dễ tiếp cận hơn, từ đó thay đổi nhận thức và hành vi rõ rệt.
Kêu gọi sinh đủ hai con, coi dân số là "trụ cột phát triển"
Tại lễ phát động, lãnh đạo ngành Y tế kêu gọi sự vào cuộc mạnh mẽ của toàn bộ hệ thống chính trị.
Ông Huỳnh Minh Chín đề nghị các sở, ngành và cơ quan truyền thông tạo "làn sóng truyền thông sâu rộng", giúp người dân hiểu rõ Luật Dân số 2025 (có hiệu lực từ 1/7/2026), trong đó nhấn mạnh quyền quyết định sinh con của mỗi cặp vợ chồng đi kèm trách nhiệm với xã hội.
"Khám sức khỏe trước hôn nhân không phải thủ tục mà là bảo chứng cho hạnh phúc; sinh đủ hai con không chỉ là niềm vui gia đình mà còn là trách nhiệm với tương lai Thành phố" - ông Chín nói.
Đối với y tế cơ sở, lãnh đạo Sở Y tế TPHCM yêu cầu nâng cao chất lượng chuyên môn và thái độ phục vụ khi triển khai các gói dịch vụ từ khám tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh đến chăm sóc người cao tuổi.
Đồng thời, các địa phương cần coi công tác dân số là chỉ tiêu phát triển cốt lõi, chủ động bố trí nguồn lực và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, trong đó có Nghị quyết 32/2025/NQ-HĐND về khuyến khích sinh đủ hai con.
Ngành Y tế cũng kêu gọi người dân chủ động tham gia các chương trình dân số, đặc biệt là sinh đủ hai con, nhằm góp phần duy trì quy mô dân số hợp lý, kéo dài thời kỳ dân số vàng và làm chậm quá trình già hóa.
"Chăm lo cho dân số hôm nay chính là xây dựng nền móng cho sự phát triển bền vững của TPHCM trong tương lai" - lãnh đạo Sở Y tế nhấn mạnh.