Siết quản lý, tăng cường hậu kiểm an toàn thực phẩm để bảo vệ sức khoẻ người dân từ bữa ăn hằng ngày
Trước thực trạng vi phạm và các vụ ngộ độc thực phẩm vẫn còn xảy ra, ngành y tế đang đẩy mạnh loạt giải pháp từ quản lý theo rủi ro, truy xuất nguồn gốc đến tăng cường hậu kiểm. Những định hướng mới được kỳ vọng tạo chuyển biến thực chất, kiểm soát hiệu quả các “điểm nóng” và bảo vệ sức khỏe người dân...
Áp lực từ thực tiễn và những con số đáng chú ý
Chiều 24/4, Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế đã có thông tin báo chí về việc siết chặt quản lý an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố để bảo vệ sức khoẻ từ bữa ăn hằng ngày.
Theo Cục An toàn thực phẩm, công tác kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trong thời gian qua đã được tăng cường mạnh mẽ và đạt nhiều kết quả tích cực.
Năm 2024, toàn ngành y tế đã kiểm tra 354.820 cơ sở, phát hiện 22.073 cơ sở vi phạm (chiếm 6,22%), xử lý 9.043 cơ sở, đình chỉ hoạt động 85 cơ sở, tiêu hủy 450 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng và xử phạt hơn 33,53 tỷ đồng.
Sang năm 2025, số cơ sở được kiểm tra là 334.764, phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm (chiếm 6,21%), xử lý 6.057 cơ sở, đình chỉ 40 cơ sở, tiêu hủy 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng và xử phạt hơn 33,83 tỷ đồng. Dù số cơ sở bị xử lý giảm so với năm trước, tổng số tiền xử phạt lại tăng, cho thấy chế tài ngày càng nghiêm khắc, nâng cao tính răn đe.
Về ngộ độc thực phẩm, năm 2025 ghi nhận 84 vụ với 2.301 người mắc, giảm 37,8% số vụ và 53,4% số người so với năm 2024. Tuy nhiên, riêng quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước.
Các số liệu này phản ánh hai mặt của vấn đề: vừa cho thấy hiệu quả bước đầu của công tác quản lý, vừa đặt ra yêu cầu tiếp tục siết chặt giám sát trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm ngày càng tăng.
Những thách thức trong quản lý
Thực tiễn cho thấy, các vụ ngộ độc thực phẩm gần đây chủ yếu xảy ra tại bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, đặc biệt ở các đô thị lớn có mật độ dân số cao.
Một trong những khó khăn lớn là việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ hoặc trên nền tảng thương mại điện tử. Nhiều cơ sở chưa bảo đảm điều kiện vệ sinh, sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, trong khi kiến thức về an toàn thực phẩm của người kinh doanh còn hạn chế.
Bên cạnh đó, đặc thù của lĩnh vực y tế khiến việc áp dụng các quy định chung về quản lý chất lượng gặp nhiều vướng mắc. Thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm hay thiết bị y tế đều liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, đòi hỏi cách tiếp cận quản lý chặt chẽ hơn, dựa trên đánh giá rủi ro.
Việc kiểm soát chất lượng trong chuỗi cung ứng vẫn chưa đồng đều, đặc biệt ở khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, giết mổ. Trong khi đó, hệ thống kiểm nghiệm, giám sát tại một số địa phương còn hạn chế về nguồn lực.
Ngoài ra, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và mạng xã hội khiến việc kiểm soát thông tin, quảng cáo thực phẩm trở nên phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng.
Năm 2026, Kế hoạch "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" triển khai từ 15/4 - 15/5/2026 trên cả nước với Chủ đề: "Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố". Trong đó, tập trung vào các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố - những vấn đề nóng đang được dư luận đặc biệt quan tâm.
Ở cấp Trung ương, 5 đoàn kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm do Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tiến hành thanh tra tại 10 tỉnh, thành phố trọng điểm.
Tại địa phương, Ủy ban nhân dân các cấp cũng chủ động ban hành kế hoạch, triển khai kiểm tra liên ngành chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cấp xã.
Cùng đó Bộ Y tế đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo khẩn gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các tỉnh, thành phố nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm học đường và thức ăn đường phố. Theo đó, siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở kinh doanh, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể, trong đó có bếp ăn trường học; riêng đối với bếp ăn trường học, người đứng đầu chịu trách nhiệm phải là Hiệu trưởng.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng yêu cầu đẩy mạnh hậu kiểm, công khai sai phạm và đặc biệt là huy động sức mạnh giám sát từ cộng đồng; sẵn sàng phương án phản ứng nhanh, truy xuất nguồn gốc triệt để ngay khi có sự cố ngộ độc xảy ra, nhằm bảo vệ tuyệt đối sức khỏe cho học sinh và người dân."
Định hướng quản lý theo rủi ro, tăng cường hậu kiểm và hội nhập quốc tế
Trong thời gian tới, ngành y tế xác định cần chuyển mạnh sang quản lý an toàn thực phẩm theo hướng tiếp cận rủi ro, phù hợp với thông lệ quốc tế. Đây là xu hướng đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
Theo đó, việc phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao) sẽ là cơ sở để áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp. Những sản phẩm có nguy cơ cao sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn, trong khi các sản phẩm ít rủi ro có thể được đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.
Một điểm nhấn quan trọng là tăng cường thừa nhận, công nhận các tiêu chuẩn quốc tế đối với những quốc gia có hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực mà còn thúc đẩy hội nhập, tạo điều kiện cho lưu thông hàng hóa.
Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Hệ thống này cần bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu, góp phần nâng cao tính minh bạch và niềm tin của người tiêu dùng.
Để nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm, các giải pháp trong thời gian tới sẽ được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực.
Giải pháp trọng tâm thời gian tới, để giải quyết vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan phối hợp triển khai các giải pháp sau:
Thứ nhất, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các Bộ ngành liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố, cụ thể: Chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" (từ trang trại đến bàn ăn- kiểm soát nguyên liệu đầu vào, điều kiện sản xuất ban đầu đến sơ chế, sản xuất, phân phối, lưu thông sản phẩm và đến tay người tiêu dùng);
Sẽ kiểm soát giới hạn tồn dư các chất (thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản…) đối với nguyên liệu thực phẩm; kiểm soát chặt các điều kiện về sản xuất, sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, kiểm soát giết mổ… quy định chặt tại các Luật chuyên ngành (chăn nuôi, thú y, thủy sản…);
Quy định cụ thể điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm người trực tiếp kinh doanh thức ăn; địa điểm kinh doanh; dụng cụ ăn uống, chứa đựng thực phẩm; nguyên liệu và phụ gia thực phẩm.
Trách nhiệm chính quyền các cấp trong việc quản lý cơ sở kinh doanh, công tác chỉ đạo, phối hợp liên ngành, giám sát hậu kiểm, chủ động tổ chức lực lượng kiểm tra liên ngành trên địa bàn; phát hiện sớm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định an toàn thực phẩm...;
Thứ hai, Bộ Y tế đang tích cực, khẩn trương phối hợp với các Bộ, ban, ngành liên quan xây dựng Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương trình Bộ Chính trị trong tháng 5/2026 nhằm bảo đảm việc quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm một cách đồng bộ, hiệu quả.
Thứ ba, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương để có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm, kịp thời thu hồi thực phẩm không an toàn, giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm lan rộng.
Ngoài ra, Bộ Y tế đang tiếp tục phát triển bộ chỉ số về an toàn thực phẩm phục vụ cho hệ thống phân tích nguy cơ, để có thể cập nhật các thực phẩm không an toàn, kịp thời cảnh báo cho cộng đồng.
Thứ tư, xây dựng chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế về thực hành vệ sinh tốt (GHP) đối với các cơ sở sản xuất và chế biến thực phẩm đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất kính doanh thực phẩm áp dụng các phương thức sản xuất tiến tiến, ứng dụng công nghệ bảo quản thực phẩm hiện đại để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thứ năm, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh và ban hành có lộ trình các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn Việt Nam về giới hạn tồn dư các chất (thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản…) đối với nguyên liệu thực phẩm.
Thứ sáu, đẩy mạnh truyền thông thông qua các cơ quan thông tin đại chúng để thay đổi hành vi, cập nhật kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm.