Khoảng 4 triệu người Việt mắc hen, không ít bệnh nhân liên tục rơi vào vòng lặp lên cơn cấp rồi nhập viện

Nhiều bệnh nhân vẫn mắc kẹt trong vòng lặp "lên cơn cấp – nhập viện – dùng corticosteroid kéo dài – biến chứng – suy giảm chất lượng sống". Sự xuất hiện của các liệu pháp sinh học nhắm trúng đích thượng nguồn được kỳ vọng mở ra bước ngoặt mới, không chỉ kiểm soát triệu chứng mà hướng tới lui bệnh lâm sàng bền vững cho người bệnh hen nặng tại Việt Nam.

Đây là thông tin được các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo khoa học với chủ đề "Kỷ nguyên mới trong điều trị hen nặng: Từ kiểm soát triệu chứng đến lui bệnh lâm sàng với kháng TSLP" do Hội Hô hấp Việt Nam phối hợp cùng AstraZeneca Việt Nam vừa tổ chức.

Hội thảo tập trung vào ba trọng tâm then chốt: đánh giá toàn diện gánh nặng bệnh tật hen nặng tại Việt Nam; định hình phác đồ điều trị tối ưu hướng tới giảm phụ thuộc corticosteroid đường uống (OCS) vốn gắn liền với nhiều biến chứng lâu dài nghiêm trọng; và mở ra lộ trình đạt lui bệnh lâm sàng bền vững dựa trên dữ liệu đời thực mới nhất từ cơ chế ức chế Thymic Stromal Lymphopoietin (TSLP).

Gánh nặng âm thầm của bệnh hen tại Việt Nam

Theo các chuyên gia hô hấp, hen không còn là bệnh lý đơn thuần gây khó thở hay lên cơn cấp từng đợt mà đang trở thành gánh nặng y tế đáng kể tại Việt Nam. Hiện cả nước có khoảng 4 triệu người mắc hen, (tương đương gần 4% dân số), với hàng ngàn ca tử vong mỗi năm. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc ở trẻ em còn cao hơn, ước tính khoảng 10%.

Tại hội thảo khoa học này, các chuyên gia cho biết nhóm bệnh nhân hen nặng chỉ chiếm khoảng 7–11% tổng số ca mắc nhưng lại gánh chịu tác động không cân xứng: tiêu tốn gần 60% tổng chi phí điều trị hen - một nghịch lý y tế đòi hỏi can thiệp chiến lược khẩn cấp.

Không chỉ là gánh nặng tài chính, hen nặng còn đẩy người bệnh vào tình trạng suy giảm chất lượng sống kéo dài. Người bệnh hen nặng có nguy cơ nhập viện cấp cứu cao gấp 10 lần và nguy cơ tử vong cao gấp đôi so với bệnh nhân hen nhẹ và trung bình. Trung bình mỗi bệnh nhân hen nặng phải trải qua khoảng 2,14 đợt kịch phát mỗi năm.

Mỗi đợt cấp không chỉ khiến người bệnh khó thở, mất ngủ, gián đoạn học tập và công việc mà còn kéo theo nguy cơ nhập viện, hồi sức tích cực và tăng mạnh chi phí điều trị.

Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại là nhiều bệnh nhân hen nặng hiện vẫn đang sống trong một "vòng luẩn quẩn" kéo dài. Đó là nhiều bệnh nhân buộc phải phụ thuộc dài hạn vào corticosteroid đường uống (OCS) để duy trì kiểm soát bệnh, một giải pháp tình thế kéo theo các tác dụng phụ nghiêm trọng: loãng xương, đái tháo đường, đục thủy tinh thể và biến chứng tim mạch. Nói cách khác, người bệnh đang phải đánh đổi sự sống còn trước mắt bằng sức khỏe toàn thân về lâu dài.

GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam nhấn mạnh: "Hen nặng không phải là bệnh hiếm gặp, đây là gánh nặng y tế thực sự, đang âm thầm bào mòn chất lượng sống của hàng triệu người bệnh và tạo áp lực không nhỏ lên hệ thống y tế quốc gia".

GS. David Jackson, Giáo sư chuyên ngành Hô hấp, Đại học King's College London cho biết: "Với những bệnh nhân hen nặng, mỗi ngày đều là một cuộc vật lộn với các triệu chứng: thức giấc vào ban đêm, khó thở, lên cơn hen và nhiều trường hợp phải nhập viện".

Lý do nhiều bệnh nhân vẫn chưa kiểm soát được hen

Theo PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan, Chủ tịch Liên Chi hội Hen – Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng TP.HCM, hiện nay điều trị hen tại Việt Nam đã có nhiều tiến bộ, thuốc điều trị chủ yếu ở dạng xịt, đưa trực tiếp vào phổi nên hiệu quả cao và an toàn hơn trước rất nhiều.

"Hệ thống bảo hiểm y tế hiện nay cũng đã cung cấp thuốc đến tuyến quận, huyện. Bệnh nhân được bảo hiểm chi trả ít nhất khoảng 80% và thuốc được đảm bảo chất lượng", PGS Lan cho biết.

Tuy nhiên, theo PGS Lan, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận mà còn là việc chẩn đoán sớm và tuân thủ điều trị của người bệnh. Cùng đó, vẫn còn những bệnh nhân ở vùng sâu, vùng xa chưa được tiếp cận tốt với chẩn đoán và điều trị, thậm chí có thể bị điều trị chưa đúng, dẫn đến nhiều tác dụng phụ.

"Nếu bệnh nhân tuân thủ được tất cả những vấn đề đó và ngành y tế đảm bảo cho bệnh nhân về tiếp cận, chẩn đoán, điều trị, thuốc có chất lượng, bệnh nhân tuân thủ tốt, thì bệnh nhân hen hiện nay có thể sống hoàn toàn bình thường"- PGS Lan nói.

Ngoài ra, ngay cả tại các thành phố lớn, các trung tâm lớn các y bác sĩ vẫn gặp một nhóm bệnh nhân rất khó điều trị, đó là bệnh nhân hen nặng. Đây thực sự là một thách thức lớn đối với các bác sĩ. Những bệnh nhân này vẫn phải sử dụng corticosteroid đường uống hoặc tiêm, gây nhiều tác dụng phụ.

GS.TS.BS Ngô Quý Châu cho biết thêm, "trong nhiều năm qua, không ít bệnh nhân rơi vào vòng luẩn quẩn: phụ thuộc vào điều trị truyền thống mà bệnh vẫn chưa được kiểm soát thỏa đáng".

Đích đến của điều trị hen nặng: 'Lui bệnh lâm sàng'

Các chuyên gia cho rằng y học hô hấp hiện đại hiện không còn xem "kiểm soát triệu chứng" là mục tiêu cuối cùng. Đích đến mới là "lui bệnh lâm sàng" – trạng thái người bệnh không còn đợt kịch phát, không cần duy trì corticosteroid đường uống, kiểm soát triệu chứng bền vững và duy trì chức năng hô hấp ổn định lâu dài.

Để hiện thực hóa mục tiêu lui bệnh lâm sàng, các nhà khoa học đang hướng đến những liệu pháp tác động sâu hơn vào cơ chế gây bệnh. Trong đó, có liệu pháp sinh học thế hệ mới với cơ chế khác biệt: thay vì chỉ tác động vào các chất trung gian viêm ở hạ nguồn mà sẽ ức chế trực tiếp TSLP – cytokine biểu mô đóng vai trò khởi phát toàn bộ chuỗi phản ứng viêm đường thở ở "thượng nguồn".

Theo GS. David Jackson, TSLP là cytokine khởi phát dòng thác viêm ở thượng nguồn, chịu trách nhiệm trực tiếp cho các đợt kịch phát và tổn thương chức năng phổi không hồi phục. Ức chế TSLP không phải là tối ưu hóa từng bước, đó là can thiệp vào gốc rễ của bệnh.

Còn PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan đánh giá việc xuất hiện các liệu pháp sinh học mới là "một bước ngoặt rất quan trọng trong điều trị hen nặng tại Việt Nam". Bà cũng kỳ vọng sẽ kiểm soát tốt hơn bệnh hen nặng, đồng thời giảm việc sử dụng corticosteroid toàn thân vốn gây nhiều tác dụng phụ.

Thái Bình