Chỉ hơn 10% bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm
Tại Việt Nam, năm 2022 ghi nhận khoảng 24.426 ca mắc mới và 22.597 ca tử vong do ung thư phổi. Tỷ lệ phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm chỉ dưới 10%. Con số này quá thấp so với thế giới và đó là nỗi trăn trở của những người làm chuyên ngành ung bướu như chúng tôi...
PGS.TS Phạm Cẩm Phương - Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai cho biết như vậy khi trao đổi với báo chí tham dự chương trình khám sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi tại Bệnh viện Bạch Mai ngày 10/5.
Chương trình này tiếp tục sẽ diễn ra vào ngày 17/5 và ngày 24/5 cũng tại Bệnh viện Bạch Mai để sàng lọc sàng lọc miễn phí cho 240 người thuộc nhóm nguy cơ cao mắc ung thư phổi.
70-80% trường hợp thường được phát hiện ung thư phổi khi bệnh đã tiến triển hoặc di căn
Trong sáng 10/5 triển khai chương trình, qua thăm khám 50 người, các bác sĩ đã phát hiện 4 trường hợp có nốt phổi. Tuy kích thước chỉ từ 3-6mm và có dấu hiệu lành tính, các bệnh nhân này vẫn sẽ được đưa vào hệ thống theo dõi sát sao.
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, thông qua chương trình, nếu phát hiện các nốt bất thường ở phổi, người bệnh sẽ được theo dõi định kỳ để có chiến lược can thiệp phù hợp khi cần thiết. Trường hợp phát hiện tổn thương nghi ngờ, người bệnh sẽ được thăm khám chuyên sâu nhằm đưa ra quyết định chẩn đoán và điều trị thích hợp, góp phần nâng cao khả năng phát hiện sớm ung thư phổi.
Bà cho biết, với 240 người được sàng lọc, mục tiêu quan trọng không chỉ là phát hiện ca bệnh mà còn nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá, thuốc lào. Những người đang hút thuốc cần giảm dần và tiến tới bỏ thuốc; người chưa từng hút thì không nên hút; đồng thời cần hạn chế hút thuốc trong môi trường có người xung quanh để tránh tác hại của khói thuốc thụ động.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương cho biết: Ung thư phổi là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu với khoảng 2,5 triệu ca mắc mới hằng năm. Đây là bệnh đứng thứ hai trong nhóm các ung thư phổ biến nhất và là một trong những nguyên nhân gây tử vong ung thư hàng đầu. Đa số người bệnh được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Tại Việt Nam, tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm tại nước ta hiện vẫn còn rất thấp, với khoảng hơn 10%, trong khi phần lớn người bệnh được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn; khoảng từ 70-80% trường hợp thường được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn, làm giảm cơ hội điều trị triệt căn và làm tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.
Kỳ vọng sẽ có các chương trình sàng lọc, phát hiện sớm ung thư phổi cho nhóm đối tượng nguy cơ cao
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, nếu ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh hoàn toàn có thể được điều trị khỏi bằng phẫu thuật với chi phí hợp lý, hiệu quả cao và không quá tốn kém. Ngược lại, khi bệnh được phát hiện muộn, đặc biệt đã có di căn, tiên lượng sẽ xấu hơn, việc điều trị cũng phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều.
"Chúng tôi rất kỳ vọng trong thời gian tới sẽ có các chương trình sàng lọc, phát hiện sớm ung thư phổi để có thể phát hiện các tổn thương khi còn rất nhỏ, dưới 1 cm, dưới 2 cm hoặc dưới 3 cm. Qua đó, người bệnh có cơ hội được phẫu thuật và điều trị khỏi bệnh", PGS.TS Phạm Cẩm Phương nhấn mạnh.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương cũng lưu ý, các nhóm nguy cơ cao như nam giới trên 50 tuổi, người hút thuốc lá, thuốc lào nhiều năm, người mắc bệnh phổi mạn tính hoặc có người thân mắc ung thư phổi cần chủ động khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh.
Theo bà, người có người thân mắc ung thư phổi có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2–3 lần so với người không có tiền sử gia đình liên quan đến bệnh này. Thực tế tại Bệnh viện Bạch Mai đã ghi nhận nhiều trường hợp người thân của bệnh nhân ung thư phổi đi khám và tình cờ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
Tư vấn cho người dân đến thăm khám tầm soát.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương cho biết thêm, các nước phát triển như Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản và nhiều quốc gia châu Âu đã triển khai chương trình quốc gia về sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý nốt phổi trong khoảng 5–10 năm trở lại đây. Đặc biệt tại Đài Loan (Trung Quốc), khoảng 10 năm trước, hơn 80% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn, tương tự Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, đến nay khoảng 50% trường hợp đã được phát hiện ở giai đoạn sớm nhờ triển khai chương trình quản lý nốt phổi và sàng lọc bằng chụp CT liều thấp cho nhóm nguy cơ cao.
"Những người có nốt phổi sẽ được theo dõi định kỳ, có trường hợp chụp CT liều thấp lại sau 3 tháng, có trường hợp sau 6 tháng để đánh giá sự thay đổi về kích thước, mật độ và tính chất tổn thương. Nếu nốt phổi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ can thiệp sớm để điều trị hiệu quả hơn", PGS.TS Phạm Cẩm Phương nói.
Thông tin thêm, PGS Phương cho hay, tại Bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện đã thành lập hội đồng chuyên gia quản lý nốt phổi gồm các bác sĩ chuyên ngành hô hấp, phẫu thuật lồng ngực, chẩn đoán hình ảnh và ung bướu. Các trường hợp có nốt phổi sẽ được hội chẩn đa chuyên khoa để theo dõi và đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Theo PGS Phương, trong khoảng 2 năm gần đây, mô hình phối hợp này đã góp phần thay đổi đáng kể hiệu quả phát hiện sớm ung thư phổi. Nhiều bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn rất sớm, được phẫu thuật cắt bỏ tổn thương và không cần điều trị bổ trợ thêm.
Hiện nay, bệnh viện cũng đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đánh giá các nốt phổi trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính. Đề tài do PGS.TS Vũ Văn Giáp chủ trì nhằm hỗ trợ bác sĩ phân tích nguy cơ lành tính hay ác tính của các nốt phổi, từ đó đưa ra quyết định điều trị tối ưu cho người bệnh.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương nhấn mạnh, đa số bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng rõ ràng. Phần lớn trường hợp được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc chụp CT liều thấp ở nhóm nguy cơ cao. Trong khi đó, ở giai đoạn muộn, người bệnh thường đã xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực, khó thở hoặc di căn lên não, xương…, khiến tiên lượng xấu hơn và chi phí điều trị cao hơn nhiều.