Không ít trường hợp dưới 40 tuổi đã mắc căn bệnh 'kẻ giết người thầm lặng'
Nhân Ngày tăng huyết áp thế giới 17/5 năm nay, các chuyên gia tim mạch tiếp tục đưa ra một nghịch lý đáng lo ngại: tăng huyết áp là bệnh rất dễ phát hiện, có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng tỷ lệ người bệnh được chẩn đoán và kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu vẫn còn thấp.
Xu hướng trẻ hóa của bệnh tăng huyết áp
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 1,3–1,4 tỷ người trên toàn cầu mắc tăng huyết áp. Tuy nhiên, gần một nửa số người bệnh không biết mình mắc bệnh và chỉ khoảng 20% kiểm soát được huyết áp hiệu quả.
Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành hiện dao động khoảng 25–30%, tương đương hàng chục triệu người mắc bệnh.
Gánh nặng bệnh tăng huyết áp ở nước ta cũng đang gia tăng nhanh chóng cùng với tốc độ già hóa dân số, đô thị hóa và thay đổi lối sống. Các chuyên gia cảnh báo nếu không cải thiện việc phát hiện sớm và quản lý bệnh hiệu quả, số ca biến chứng tim mạch liên quan tăng huyết áp sẽ còn tiếp tục tăng trong những năm tới.
Một xu hướng đáng lo ngại hiện nay là tăng huyết áp không còn là bệnh riêng của người lớn tuổi. Áp lực công việc, stress kéo dài, ăn mặn, béo phì, ít vận động, thức khuya và lạm dụng rượu bia khiến ngày càng nhiều người trẻ mắc bệnh sớm.
Không ít bệnh nhân dưới 40 tuổi đã xuất hiện tăng huyết áp nhưng không biết vì nghĩ mình còn khỏe mạnh.
Theo WHO, tăng huyết áp được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" vì nhiều trường hợp chỉ được phát hiện sau khi đã xảy ra đột quỵ hoặc biến cố tim mạch nặng nề.
Các chuyên gia tim mạch, tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới đột quỵ não, nhồi máu cơ tim, suy tim, rung nhĩ, suy thận mạn và tử vong sớm.
Phần lớn bệnh nhân tăng huyết áp hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng
Theo khuyến cáo của Hội Tim mạch châu Âu, Hiệp hội Tăng huyết áp quốc tế, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cùng Hội Tim mạch học Việt Nam, đo huyết áp định kỳ là biện pháp đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém nhất để phát hiện sớm bệnh tăng huyết áp.
Các chuyên gia nhấn mạnh, mỗi người trưởng thành nên "nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình". Bởi chỉ khi biết huyết áp của bản thân ở mức nào, người dân mới có thể phát hiện sớm nguy cơ và điều trị kịp thời trước khi xảy ra biến chứng.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy rất nhiều người vẫn chưa từng đo huyết áp hoặc chỉ đo khi có triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi. Trong khi đó, phần lớn bệnh nhân tăng huyết áp hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng.
GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng - Phó Chủ tịch Hội Tim Mạch Học Việt Nam nêu thực trạng, phần lớn trường hợp huyết áp khó kiểm soát trước hết cần xem lại việc đo huyết áp và tuân thủ điều trị.
"Có bệnh nhân đo huyết áp sai cách, uống thuốc không đều, tự ý bỏ thuốc hoặc ăn quá mặn nên huyết áp luôn dao động cao. Đây là nguyên nhân rất thường gặp," ông cho biết.
Tuy nhiên, nếu bệnh nhân đã tuân thủ đầy đủ chế độ điều trị, thay đổi lối sống hợp lý, sử dụng phối hợp nhiều thuốc đúng phác đồ mà huyết áp vẫn cao kéo dài, các bác sĩ cần nghĩ tới những nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát hoặc tăng huyết áp kháng trị.
GS. Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh trong thực hành hiện nay, ngày càng phát hiện nhiều trường hợp tăng huyết áp có nguyên nhân đặc biệt phía sau.
"Có những bệnh nhân tăng huyết áp do hẹp động mạch thận, cường aldosterone, u tủy thượng thận, bệnh lý nội tiết hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ... Nếu không tìm ra nguyên nhân gốc thì dù dùng rất nhiều thuốc huyết áp vẫn khó kiểm soát," ông nói.
Theo ông, các trường hợp nghi ngờ tăng huyết áp thứ phát hoặc tăng huyết áp kháng trị cần được chuyển tới các trung tâm tim mạch chuyên sâu để được đánh giá toàn diện bằng các kỹ thuật chuyên biệt như:
Theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ; Siêu âm Doppler động mạch thận; Chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ mạch máu; Định lượng hormone nội tiết; Đánh giá ngưng thở khi ngủ; Đánh giá tổn thương cơ quan đích như tim, não, thận và mạch máu.
"Nếu đã loại trừ các nguyên nhân thứ phát, bệnh nhân được coi là tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc tăng huyết áp kháng trị thật sự"- GS Hùng cho biết.
Đo huyết áp: Dễ thực hiện nhưng rất dễ sai
Các bác sĩ cho biết đo huyết áp là kỹ thuật đơn giản nhưng sai sót lại rất phổ biến, cả trong cộng đồng lẫn tại một số cơ sở y tế.
Nhiều người vừa đi bộ, leo cầu thang hoặc uống cà phê xong đã đo huyết áp ngay. Một số người đo trong khi đang nói chuyện, xem điện thoại hoặc ngồi bắt chéo chân. Không ít trường hợp quấn băng cuốn sai vị trí hoặc sử dụng kích thước băng cuốn không phù hợp với cánh tay.
Theo các khuyến cáo quốc tế, những sai sót này có thể làm huyết áp tăng hoặc giảm giả tạo từ vài mmHg đến hàng chục mmHg, dẫn đến chẩn đoán sai hoặc điều trị chưa phù hợp.
Để đo huyết áp đúng, người bệnh cần nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo; không hút thuốc, uống cà phê, trà đặc, rượu bia hoặc vận động gắng sức trong vòng 30 phút trước đó.
Khi đo, người bệnh nên ngồi tựa lưng thoải mái, hai chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân. Cánh tay cần được đặt ngang mức tim và băng cuốn phải phù hợp với chu vi cánh tay. Trong lúc đo không nên nói chuyện hoặc sử dụng điện thoại.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo nên đo huyết áp nhiều lần vào các thời điểm khác nhau trong ngày và ghi chép lại để giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.