Giám đốc WHO lo ngại dịch Ebola có thể lan rộng

Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus hôm 19/5 đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về "quy mô và tốc độ" của đợt bùng phát dịch Ebola tại miền đông Cộng Hòa Dân Chủ Congo và Uganda. Ông cảnh báo dịch bệnh có nguy cơ lan rộng do xuất hiện thêm nhiều ca nhiễm tại các khu vực đô thị, tử vong trong nhân viên y tế và tình trạng di cư lớn vì xung đột.

Theo ông Tedros, hơn 130 người đã tử vong nghi ngờ và hơn 540 ca mắc Ebola được ghi nhận tại các khu vực trên. Người đứng đầu WHO nhấn mạnh đây là lần đầu tiên cơ quan này tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế ngay trước khi triệu tập Ủy ban Khẩn cấp.

Sự chậm trễ "chết người"

Đợt bùng phát Ebola lần này do chủng virus Bundibugyo gây ra, đang diễn biến vô cùng phức tạp trong bối cảnh các quốc gia có ổ dịch phải đối mặt với tình trạng xung đột vũ trang, làn sóng di cư lớn và một hệ thống y tế bị suy yếu nghiêm trọng. 

Theo giới chức y tế CHDC Congo, con số báo cáo chính thức vẫn chưa phản ánh hết thực tế và số ca nhiễm thật có thể cao hơn nhiều. Đáng chú ý, mô hình dự báo từ Trung tâm Phân tích Bệnh truyền nhiễm Toàn cầu MRC thuộc Đại học Imperial College London (Anh) còn cho thấy tổng số ca bệnh có khả năng sẽ vượt quá 1.000 người.

Theo thông tin từ bác sĩ Anne Ancia, đại diện của WHO tại CHDC Congo, dịch bệnh khởi phát từ tỉnh Ituri, sau đó nhanh chóng lan sang vùng Bắc Kivu và một số khu vực đô thị như Bunia, Goma, thậm chí đã xuất hiện tại Kampala của Uganda. 

Phát biểu từ Bunia, bà Ancia cho biết các cơ quan y tế hy vọng có thể kiểm soát tình hình trong vòng vài tháng tới, tuy nhiên không loại trừ khả năng dịch bệnh sẽ kéo dài dai dẳng như đợt bùng phát trước đây tại chính khu vực này, vốn phải mất tới 2 năm mới dập tắt hoàn toàn.

Một trong những nguyên nhân khiến dịch bệnh trở nên nghiêm trọng như hiện nay là do sự chậm trễ trong khâu phát hiện. Dù ca tử vong đầu tiên đã được ghi nhận từ ngày 24/4, nguyên nhân phải đến tận giữa tháng 5 mới được xác định chính xác là do virus Ebola. 

Sự chậm trễ này bắt nguồn từ việc các xét nghiệm ban đầu chỉ tập trung tìm kiếm chủng Zaire phổ biến hơn, dẫn đến kết quả âm tính. Bên cạnh đó, việc nhiều người dân không thực hiện các biện pháp bảo hộ khi chôn cất người thân cũng góp phần đẩy nhanh tốc độ lây lan của dịch bệnh.

Tình hình càng trở nên đáng lo ngại hơn, khi vẫn chưa có bất kỳ loại vaccine hay thuốc đặc trị nào đối với chủng Bundibugyo được phê duyệt. Nguy cơ bùng phát trên diện rộng ngày một tăng cao do các ca nhiễm liên tiếp xuất hiện ở cả đội ngũ nhân viên y tế, kết hợp với sự di chuyển của hàng trăm nghìn người dân tị nạn do xung đột vũ trang.

Cuộc chạy đua dưới "sương mù chiến tranh"

Trước tình hình nguy cấp này, WHO đã chính thức tuyên bố đây là một tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế, đồng thời khẩn thiết kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp về thiết bị bảo hộ, kit xét nghiệm và nhân lực. 

Đáp lại lời kêu gọi, Mỹ đã triển khai một đội ứng phó thảm họa đến khu vực, đồng thời vận chuyển một công dân Mỹ bị nhiễm bệnh là bác sĩ Peter Stafford sang Đức để tiến hành điều trị.

Ở các khu vực xung quanh, nhiều nước láng giềng với Uganda và CHDC Congo đã chủ động siết chặt công tác kiểm soát biên giới. Dù vậy, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (CDC Africa) đã lên tiếng phản đối các lệnh hạn chế đi lại trên diện rộng vì lo ngại những biện pháp này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tính minh bạch và tiến trình hợp tác quốc tế.

Ngay tại thực địa, các tổ chức như Bác sĩ Không biên giới và UNICEF đang nỗ lực hết mình để thiết lập các trung tâm điều trị, đồng thời phân phối vật tư khử trùng và nước sạch cho người dân. 

Tuy nhiên, họ vẫn phải đối mặt với những thách thức vô cùng lớn do tình trạng thiếu hụt nhân sự, cơ sở vật chất nghèo nàn và việc tiếp cận các vùng sâu vùng xa bị cản trở bởi xung đột. 

Các chuyên gia dịch tễ cảnh báo đây thực sự là một "cuộc chạy đua với thời gian", bởi mỗi ngày trôi qua có thể làm tăng thêm số ca nhiễm trong bối cảnh dữ liệu dịch tễ đang bị che mờ bởi "sương mù chiến tranh". 

Hiện tại, WHO cùng các đối tác đang đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu vaccine cũng như liệu pháp kháng thể đơn dòng, đồng thời tăng cường công tác truy vết tiếp xúc và giám sát. Dù vậy, giới chuyên gia một lần nữa nhấn mạnh chỉ có những biện pháp y tế cộng đồng quyết liệt mới có thể ngăn chặn hiệu quả dịch bệnh lan rộng thêm tại một khu vực vốn đã chịu nhiều tổn thương vì chiến tranh và thiếu thốn.

Anh Vũ