TS Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Đừng tin những lời đồn trên mạng về sữa mẹ

Phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp, Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Hùng Vương xung quanh thực trạng này cũng như những giải pháp giúp các bà mẹ duy trì việc nuôi con bằng sữa mẹ.

Thông tin sai lệch "dùng sữa mẹ để nhỏ mắt, nhỏ mũi, chữa bệnh"

- Thưa bà, trong thời đại AI và mạng xã hội, những thông tin sai lệch nào về sữa mẹ đang khiến nhiều bà mẹ hoang mang nhất?

Tiến sĩ- Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Nhiều thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội đang khiến các bà mẹ lo lắng như quan niệm ngực nhỏ thì ít sữa, sữa mẹ loãng là không đủ chất, sinh mổ không có sữa, phải dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng mới có nhiều sữa, hoặc sữa công thức tốt hơn sữa mẹ.

Bên cạnh đó còn có những hiểu lầm như phải bỏ sữa non, trẻ khóc đồng nghĩa mẹ thiếu sữa, dùng sữa mẹ để nhỏ mắt, nhỏ mũi, chữa bệnh hay mua bán, chia sẻ sữa mẹ trên mạng mà không kiểm soát chất lượng. Đây đều là những thông tin cần được kiểm chứng từ nhân viên y tế.

- Xu hướng nuôi con bằng sữa mẹ của các bà mẹ trẻ hiện nay có gì thay đổi so với 5-10 năm trước?

Tiến sĩ- Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: So với trước đây, các bà mẹ trẻ chủ động tìm hiểu kiến thức về nuôi con bằng sữa mẹ hơn, tích cực tham gia các lớp học tiền sản và các cộng đồng hỗ trợ. Nhiều người mong muốn nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ nhưng có xu hướng vắt và trữ sữa thay vì cho trẻ bú trực tiếp.

Bên cạnh đó, các bà mẹ cũng quan tâm nhiều hơn đến sự riêng tư khi cho con bú ở nơi công cộng, thay vì có thể cho bú ở bất cứ đâu như trước. Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý trong cách nuôi con của thế hệ phụ huynh trẻ hiện nay.

- Hiện nay, tỉ lệ trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu tại TPHCM là bao nhiêu? Có cải thiện so với những năm trước không?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Hiện Sở Y tế TP.HCM chưa công bố số liệu đại diện toàn thành phố về tỷ lệ trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu giai đoạn 2025-2026. Tuy nhiên, theo Cục Bà mẹ và Trẻ em cùng WHO Việt Nam, năm 2025, tỷ lệ trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu trên cả nước đạt khoảng 45%, tăng đáng kể so với 19,6% vào năm 2010.

Riêng tại TP.HCM, theo Điều tra MICS6 (2020-2021), tỷ lệ trẻ được bú mẹ trong 1 giờ đầu sau sinh đạt 34%, cao nhất trong các địa phương được công bố. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy việc thực hành nuôi con bằng sữa mẹ đang có nhiều cải thiện.

Nhiều nguyên nhân khiến bà mẹ không nuôi con bằng sữa mẹ

- Những nguyên nhân nào khiến nhiều bà mẹ không thể hoặc không duy trì việc nuôi con bằng sữa mẹ?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Có nhiều nguyên nhân khiến các bà mẹ bỏ cuộc sớm trong hành trình nuôi con bằng sữa mẹ. Phổ biến nhất là thiếu thông tin và sự hỗ trợ sau sinh; trẻ ngậm bắt vú chưa đúng khiến bú không hiệu quả; mẹ đau sau sinh hoặc sau mổ, mệt mỏi, mất ngủ.

Ngoài ra, nhiều bà mẹ lo lắng mình ít sữa, đặc biệt khi so sánh cân nặng của con với trẻ dùng sữa công thức. Các vấn đề như núm vú tụt, nứt đầu vú, gia đình cho trẻ dùng sữa công thức để mẹ nghỉ ngơi, mẹ phải quay lại làm việc sớm và ảnh hưởng từ quảng cáo sữa công thức cũng làm giảm tỷ lệ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ.

- Sau sinh, những vấn đề nào khiến sản phụ dễ bỏ cuộc khi nuôi con bằng sữa mẹ?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Những khó khăn thường gặp gồm đau đầu vú, căng tức vú, tắc tia sữa, lo lắng thiếu sữa, trẻ bú chưa hiệu quả. Bên cạnh đó, mất ngủ, căng thẳng, thiếu sự đồng hành của nhân viên y tế và người thân, cùng áp lực từ gia đình cũng khiến nhiều sản phụ từ bỏ việc nuôi con bằng sữa mẹ.

- Bệnh viện Hùng Vương đang triển khai những mô hình nào để hỗ trợ sản phụ nuôi con bằng sữa mẹ?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Bệnh viện triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ sản phụ ngay từ trước sinh đến sau xuất viện.

Ngay sau sinh, sản phụ được thực hiện da kề da ít nhất 90 phút, hỗ trợ bú mẹ sớm kể cả sau sinh mổ. Thai phụ được tư vấn về nuôi con bằng sữa mẹ từ phòng khám thai và các khoa sản trước sinh.

Đối với những trường hợp khó khăn như núm vú tụt, bệnh viện can thiệp sớm bằng các dụng cụ hỗ trợ để trẻ ngậm bắt vú hiệu quả. Sản phụ còn được massage vai gáy thư giãn, massage kích thích tiết sữa và được chăm sóc dinh dưỡng với suất ăn phục hồi sau sinh.

Đối với trẻ sinh non, bệnh viện áp dụng phương pháp Kangaroo kết hợp hướng dẫn bú đúng tư thế. Đặc biệt, bệnh viện có ngân hàng sữa mẹ, cung cấp sữa mẹ thanh trùng cho những trẻ có mẹ mắc bệnh lý nặng hoặc chưa thể cho con bú.

Ngoài ra, bệnh viện duy trì nhóm chuyên trách hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ tại tất cả các khoa, trình chiếu video hướng dẫn, tư vấn cách vắt và bảo quản sữa, tiếp tục hỗ trợ các trường hợp khó khăn sau khi xuất viện thông qua dịch vụ chăm sóc tại nhà.

- Hiện nay có khá nhiều bà mẹ sinh mổ. Vậy các bà mẹ sinh mổ nên cho con bú khi nào?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, trẻ sinh mổ vẫn cần được da kề da với mẹ và bú càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Việc bú sớm giúp kích thích tiết sữa, tăng gắn kết mẹ con và giảm nguy cơ phải bổ sung sữa công thức.

- Ngay sau khi đi làm rất nhiều bà mẹ đã bị mất sữa. Vậy người mẹ cần duy trì nguồn sữa như thế nào?

Tiến sĩ - Điều dưỡng Võ Thị Ngọc Diệp: Người mẹ nên tiếp tục cho con bú trực tiếp khi ở cùng con, đồng thời vắt sữa đều đặn khoảng 3-4 giờ/lần trong thời gian làm việc để duy trì nguồn sữa. Sữa sau khi vắt cần được bảo quản đúng cách. Bà mẹ không nên đợi ngực căng mới hút sữa hoặc bỏ hẳn các cữ vắt sữa ban ngày vì sẽ làm giảm lượng sữa.

Phóng viên: Xin cảm ơn bà.

Thùy Dương