Vấn nạn mạo danh Organic khiến doanh nghiệp làm thật kiệt sức

Do chi phí sản xuất chuẩn mực đẩy giá thành sản phẩm hữu cơ cao hơn từ 1,5 đến 3 lần so với sản phẩm canh tác thông thường, không ít cá nhân và tổ chức đã cố tình gian lận nhằm thu lợi bất chính, dẫn đến doanh nghiệp hữu cơ chân chính bị đẩy vào thế bất lợi ngay trên chính sân nhà.

Hệ lụy từ những cú bắt tay trục lợi

Những năm qua, thị trường liên tiếp ghi nhận những vụ việc vi phạm nghiêm trọng liên quan đến các sản phẩm tự xưng nguồn gốc thiên nhiên và hữu cơ.

Đơn cử, tháng 3/2025, cơ quan chức năng cùng dư luận xã hội đồng loạt lên tiếng cảnh báo việc một hoa hậu và hai người có tầm ảnh hưởng (KOL) tham gia quảng bá rầm rộ cho dòng sản phẩm "kẹo rau củ". Dù được gắn mác hữu cơ để bán giá cao, sản phẩm này thực chất mạo danh chứng nhận và mập mờ hoàn toàn về nguồn gốc xuất xứ.

Đến tháng 7/2026, Tòa án nhân dân TP. Hà Nội đưa ra xét xử đại án sản xuất, buôn bán thực phẩm giả quy mô đặc biệt lớn tại Công ty Cổ phần Dược phẩm Herbitech. Doanh nghiệp này đã tự ý thay đổi công thức, làm giả hơn 13 triệu sản phẩm bảo vệ sức khỏe và dinh dưỡng tự xưng có nguồn gốc thiên nhiên, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.

Cùng với các vụ án lớn, tình trạng tiểu thương tại nhiều chợ truyền thống và cơ sở bán lẻ nhỏ lẻ tự in nhãn "rau hữu cơ", "thực phẩm organic" dán lên nông sản canh tác hóa học thông thường để trục lợi diễn ra không phải là hiếm.

Thực trạng này không chỉ đẩy người tiêu dùng vào cảnh "tiền mất, tật mang", mà còn bào mòn nghiêm trọng niềm tin của toàn xã hội vào ngành nông nghiệp sạch và đẩy doanh nghiệp "làm thật" vào thế bất lợi ngay trên chính sân nhà.

Khó khăn kép của người sản xuất chân chính

Đứng ở góc độ người trực tiếp đầu tư sản xuất nông nghiệp hữu cơ, chia sẻ với phóng viên, bà Nguyễn Thị Hoài - Chủ tịch Tập đoàn G.Organic cho biết, việc thị trường "vàng thau lẫn lộn" đang giáng đòn nặng nề vào các đơn vị làm ăn chân chính, bài bản.

Theo bà Hoài, để có được một sản phẩm hữu cơ đạt chuẩn đến tay người tiêu dùng đòi hỏi quy trình rất dài và tốn kém. Đơn cử như việc cải tạo đất, doanh nghiệp phải mất nhiều năm ròng rã xử lý dư lượng hóa chất, phục hồi thổ nhưỡng và kiểm nghiệm nguồn nước đạt chuẩn trước khi gieo trồng.

Từ thực tế sản xuất hữu cơ, bà Nguyễn Hoài - Chủ tịch Tập đoàn G.Organic, muốn khuyến khích mọi người trở thành những người tiêu dùng thông thái, biết chọn lựa thực phẩm an toàn và chất lượng.

Bà Hoài cũng cho rằng, khâu chế biến sâu đòi hỏi công nghệ cao như sấy lạnh, chiết xuất để giữ trọn vitamin, enzyme, kéo theo đó là thời gian theo dõi độ ổn định dinh dưỡng của sản phẩm kéo dài cả chu kỳ 24 tháng.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất khi đưa hàng ra thị trường lại là sự cạnh tranh không lành mạnh.

Bà Hoài cho biết: "Khó khăn lớn nhất của các đơn vị làm thật hiện nay là phải tự gánh vác chi phí 'giáo dục thị trường'. Đa số người tiêu dùng chưa có đủ thông tin để phân biệt sản phẩm đạt chuẩn với hàng tự dán mác. Khi thấy giá thành hàng chuẩn cao hơn, người mua dễ e ngại, trong khi những sản phẩm mạo danh lại bán tràn lan với giá rẻ hơn nhờ cắt giảm toàn bộ chi phí kiểm định và tiêu chuẩn. Doanh nghiệp làm chuẩn vừa phải chịu chi phí sản xuất lớn, vừa cô độc thuyết phục từng khách hàng".

Bên cạnh đó, việc tìm kiếm quỹ đất sạch đạt tiêu chuẩn cô lập để canh tác hữu cơ tại Việt Nam ngày càng nan giải do nguy cơ ô nhiễm chéo từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tại các vùng thâm canh lân cận.

Cần cơ chế bảo vệ tính minh bạch

Theo đại diện G.Organic, dù thời gian qua, Chính phủ đã có những chính sách nhất định trong việc hỗ trợ vốn vay tín dụng cho doanh nghiệp nông nghiệp, hỗ trợ chi phí kiểm nghiệm tiêu chuẩn. Song, bà Hoài cho rằng, yếu tố sống còn cho ngành hữu cơ lúc này là sự nghiêm minh của pháp luật.

Do đó, đơn vị sản xuất này cũng kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm siết chặt hành lang pháp lý về việc cấp phép và ghi nhãn mác "Organic" trên bao bì. Việc kiểm tra, thanh tra liên ngành cần được đẩy mạnh định kỳ từ khâu canh tác, chế biến đến hệ thống phân phối bán lẻ, xử lý hình sự các hành vi làm giả chứng nhận hoặc quảng cáo sai sự thật.

Bà Hoài cho rằng, chỉ khi thị trường được thanh lọc triệt để và minh bạch hóa thông tin, quyền lợi của người tiêu dùng mới được bảo đảm, đồng thời tạo điểm tựa bền vững cho những nhà sản xuất nông nghiệp tử tế tồn tại và phát triển.

Nếu thị trường không sớm được thanh lọc bằng các chế tài xử phạt nghiêm minh và cơ chế kiểm soát nhãn mác minh bạch, nghịch lý "tiền mất tật mang" của người tiêu dùng và sự mòn mỏi của các nhà sản xuất tử tế sẽ tiếp tục kìm hãm sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp nước nhà.

Theo bà Hoài, nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đề xuất, để nông nghiệp hữu cơ phát triển bền vững, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ cụ thể và đồng bộ hơn. Trong đó, trọng tâm là quy hoạch vùng sản xuất hữu cơ tập trung, hỗ trợ vốn, đất đai...

Từ thực tế sản xuất, đại diện doanh nghiệp G.Organic cũng mong muốn được Nhà nước hỗ trợ về truyền thông giáo dục thị trường, để người tiêu dùng nâng cao nhận thức về lợi ích lâu dài mà sản phẩm, thực phẩm hữu cơ mang lại. Từ đó thúc đẩy người dân chuyển dịch từ tiêu dùng thông thường sang ưu tiên các sản phẩm hữu cơ và bền vững.

Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đề xuất, để nông nghiệp hữu cơ phát triển bền vững, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ cụ thể và đồng bộ hơn. Trong đó, trọng tâm là quy hoạch vùng sản xuất hữu cơ tập trung, hỗ trợ vốn, đất đai, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và truyền thông người tiêu dùng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, đàm phán, ký kết hợp đồng xuất khẩu và mở rộng kênh tiêu thụ trong nước, qua đó từng bước mở rộng quy mô thị trường cho sản phẩm hữu cơ.

Như vậy, đằng sau những mô hình hữu cơ thành công là những khó khăn không nhỏ, từ nhận thức, chi phí, vùng nguyên liệu, đến thị trường, giá cả. Đây không phải là câu chuyện riêng của một địa phương hay một doanh nghiệp mà là "nút thắt" chung của nông nghiệp hữu cơ Việt Nam hiện nay, cần được sớm tháo gỡ để phát triển bền vững.

GĐXH