Tiêm kích tàng hình F-35 Mỹ 'giậm chân tại chỗ' trong năm 2025

Nguyên nhân chính được xác định là các vấn đề nghiêm trọng về phần mềm, khiến quá trình thử nghiệm và nâng cấp bị trì hoãn trên diện rộng. Theo báo cáo thường niên của Giám đốc Kiểm tra và Đánh giá Hoạt động (DOT&E) thuộc Lầu Năm Góc, cả hai cấu hình nâng cấp quan trọng của F-35 là Technology Refresh 2 (TR-2) và Technology Refresh 3 (TR-3) đều gặp trục trặc lớn.

Phiên bản phần mềm TR-3 mới nhất (40R02) bị đánh giá là "không phù hợp để thử nghiệm vận hành", trong khi phần mềm TR-2 (30R08) thậm chí "gần như không thể sử dụng" do lỗi ổn định, thiếu tính năng và liên tục phát sinh lỗi mới.

Thực tế này cho thấy một vấn đề đã tồn tại lâu dài của F-35: phần mềm quá phức tạp đang trở thành "nút thắt cổ chai" kìm hãm toàn bộ chương trình. Trong năm qua, các nhóm phát triển phải chia nguồn lực để duy trì hai dòng phần mềm riêng biệt tương ứng với hai nền tảng phần cứng khác nhau. Phần lớn phi đội F-35 hiện vẫn sử dụng nền tảng TR-2 cũ, trong khi các máy bay mới hơn được thiết kế để chạy TR-3, hệ thống điện tử hàng không nâng cấp nhằm mở đường cho gói năng lực chiến đấu Block 4 trong tương lai.

Tuy nhiên, chính TR-3 lại liên tục trễ tiến độ. Ban đầu, tiêu chuẩn này dự kiến hoàn thiện từ đầu những năm 2020 để giúp F-35 đạt cấu hình Block 4 vào khoảng năm 2025. Nhưng đến nay, mốc hoàn thành đã bị đẩy lùi sang đầu những năm 2030.

Các bản cập nhật phần mềm như 30R07 và 30R08 không chỉ ra đời chậm hơn dự kiến mà còn bị cắt giảm tính năng so với kế hoạch ban đầu. Trong khi đó, dòng phần mềm TR-3 vẫn tiếp tục phát sinh lỗi mới, khiến tiến trình thử nghiệm bị đình trệ.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở độ phức tạp khổng lồ của hệ thống phần mềm F-35. Nếu như tiêm kích F-4 chỉ có khoảng 1.000 dòng mã, hay F-22 có khoảng 1,7 triệu dòng, thì F-35 sở hữu tới 5,7 triệu dòng mã, khiến việc phát triển, kiểm thử và sửa lỗi trở nên cực kỳ khó khăn.

Những trục trặc này không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực chiến đấu thực tế. Báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) hồi tháng 9/2025 cho biết, chương trình nâng cấp lên chuẩn Block 4 đang tiếp tục chậm tiến độ, cần thêm ít nhất 2 năm để hoàn thành, dù phạm vi nâng cấp đã bị thu hẹp đáng kể.

Theo GAO, phiên bản Block 4 hiện nay sẽ có ít tính năng hơn, chậm hơn và chi phí chưa xác định rõ, thay vì đầy đủ 66 năng lực như kế hoạch ban đầu. Điều này đồng nghĩa nhiều khả năng quan trọng sẽ tiếp tục bị trì hoãn sang các giai đoạn sau.

Hệ quả đã bắt đầu lộ rõ trong thực chiến. Trong một số chiến dịch gần đây, các phi đội F-35 của Mỹ và Israel bị hạn chế đáng kể về loại vũ khí có thể sử dụng, đặc biệt là thiếu các tên lửa không đối đất hiện đại như AGM-88G, loại vũ khí then chốt trong nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương.

Trong bối cảnh Mỹ đang phải cạnh tranh với các chương trình tiêm kích thế hệ mới của Trung Quốc, việc F-35 là mẫu máy bay chiến đấu thế hệ 5 duy nhất được sản xuất hàng loạt trong khối NATO, tiếp tục chậm nâng cấp đang làm dấy lên nhiều lo ngại.