Vì sao Hải quân Mỹ buộc phải cho loạt tiêm kích F-5 Tiger II 'về hưu'?

Từng là biểu tượng của các phi đội đối kháng nổi tiếng và gắn liền với hình ảnh "Đội Đỏ" trong các cuộc huấn luyện không chiến, F-5 nay được đánh giá không còn đủ khả năng mô phỏng các mối đe dọa hiện đại, đặc biệt là những chiến đấu cơ tiên tiến mà Trung Quốc đang đưa vào trang bị.

Dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy ngày chia tay đã đến là việc dự thảo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Mỹ năm tài chính 2027 yêu cầu Hải quân báo cáo kế hoạch chuyển giao các tiêm kích F/A-18 Super Hornet, để thay thế F-5 trong vai trò đối kháng. Điều này phản ánh thực tế rằng dù đã trải qua nhiều lần nâng cấp, F-5 vẫn là một thiết kế ra đời từ thời Chiến tranh Lạnh và ngày càng khó theo kịp yêu cầu của chiến trường hiện đại.

F-5 Tiger II được Hải quân Mỹ sử dụng từ nhiều thập kỷ trước với vai trò mô phỏng máy bay đối phương trong các cuộc huấn luyện không chiến. Nhờ chi phí vận hành thấp, độ tin cậy cao và khả năng cơ động tốt ở cự ly gần, loại máy bay này nhanh chóng trở thành lựa chọn lý tưởng cho các phi đội đối kháng. Hình ảnh F-5 thậm chí còn trở nên quen thuộc với công chúng khi xuất hiện trong bộ phim Top Gun dưới lớp sơn đen, đóng vai chiếc MiG-28 hư cấu.

Cho đến nay, những chiếc F-5 cuối cùng vẫn đang phục vụ tại các phi đội VFC-111 ở Key West và VFC-203 tại New Orleans. Tuy nhiên, khi các đối thủ tiềm năng của Mỹ ngày càng sở hữu những chiến đấu cơ hiện đại hơn, khoảng cách giữa F-5 và các mục tiêu mà nó cần mô phỏng cũng ngày càng lớn.

Nhằm kéo dài tuổi thọ của dòng máy bay này, Hải quân Mỹ từng đầu tư đáng kể cho chương trình nâng cấp ARTEMIS. Các máy bay được trang bị màn hình hiển thị hiện đại, hệ thống điện tử hàng không mới, máy tính dữ liệu kỹ thuật số và nhiều thiết bị hỗ trợ tác chiến khác. Một số biến thể còn được tích hợp radar Nemesis, hệ thống cảnh báo radar, liên kết dữ liệu và phần mềm mô phỏng mối đe dọa tiên tiến.

Dù vậy, các nâng cấp điện tử không thể thay đổi được thực tế rằng F-5 vẫn sử dụng một khung thân được thiết kế từ nhiều thập kỷ trước. Hạn chế về tải trọng, tầm hoạt động, khả năng cảm biến và hiệu suất bay khiến nó ngày càng khó tái hiện các chiến đấu cơ thế hệ mới, mà phi công Mỹ có thể phải đối đầu trong tương lai.

Trong khi đó, F/A-18E/F Super Hornet sở hữu những năng lực hoàn toàn khác biệt. Máy bay được trang bị radar mảng pha chủ động AN/APG-79 AESA, hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến, thiết bị chỉ thị mục tiêu ATFLIR và cảm biến tìm kiếm hồng ngoại IRST. Những công nghệ này cho phép Super Hornet mô phỏng thực tế hơn các chiến đấu cơ hiện đại như J-16 của Trung Quốc, hay các biến thể Flanker tiên tiến của Nga.

Khoảng cách giữa hai dòng máy bay thể hiện rõ qua các thông số kỹ thuật. F-5 Tiger II có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 11,2 tấn và sử dụng hai động cơ J85 với tổng lực đẩy khoảng 10.800 pound. Trong khi đó, Super Hornet có trọng lượng cất cánh tối đa gần 30 tấn, sử dụng hai động cơ F414 với tổng lực đẩy lên tới 44.000 pound. Khả năng mang vũ khí của Super Hornet cũng vượt xa, đạt khoảng 8 tấn trên 11 điểm treo, trong khi F-5 chỉ mang được khoảng 3,2 tấn trên 7 điểm treo.

Việc thay thế F-5 diễn ra trong bối cảnh Hải quân Mỹ đang chuyển trọng tâm sang các kịch bản xung đột cường độ cao tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Giới hoạch định quân sự Mỹ cho rằng, các phi công cần được huấn luyện trước những đối thủ có trình độ công nghệ tương đương các chiến đấu cơ hiện đại của Trung Quốc thay vì những nền tảng được thiết kế từ thập niên 1960.

Không quân Mỹ cũng đang đi theo hướng tương tự khi tăng cường sử dụng các đơn vị đối kháng hiện đại hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào những máy bay cũ. Trong môi trường xung đột ngày nay, ưu thế trên không không còn chỉ được quyết định bởi khả năng cơ động, mà còn phụ thuộc vào radar, cảm biến, liên kết dữ liệu, tác chiến điện tử và tên lửa tầm xa.

Super Hornet có thể chỉ là giải pháp chuyển tiếp. Chi phí vận hành của loại máy bay này cao hơn đáng kể so với F-5, trong khi Hải quân Mỹ vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt máy bay chiến thuật. Trong tương lai, vai trò đối kháng có thể được đảm nhiệm bởi các hệ thống không người lái tiên tiến hoặc chương trình Máy bay Chiến đấu Hợp tác (CCA) mà Lầu Năm Góc đang phát triển.