Vì sao thiếu sắt gây rụng tóc?
Thiếu sắt là một trong những nguyên nhân dinh dưỡng thường gặp gây rụng tóc. Khi dự trữ sắt suy giảm, cơ thể giảm sản xuất hemoglobin, ảnh hưởng đến cung cấp oxy cho nang tóc, khiến tóc yếu và mỏng dần theo thời gian.
Rụng tóc là vấn đề phổ biến ở cả nam và nữ, có thể gặp ở nhiều lứa tuổi. Nguyên nhân gây rụng tóc rất đa dạng, từ thay đổi nội tiết, căng thẳng kéo dài, bệnh lý da đầu đến thiếu hụt vi chất dinh dưỡng. Trong đó, thiếu sắt được ghi nhận là một nguyên nhân quan trọng nhưng thường bị bỏ sót.
Sắt là khoáng chất thiết yếu đối với cơ thể. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), sắt tham gia cấu tạo hemoglobin – protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan. Ngoài ra, sắt còn tham gia cấu tạo myoglobin trong cơ và cần thiết cho hoạt động của nhiều enzyme và hormone.
Khi cơ thể thiếu sắt, quá trình tạo hemoglobin bị suy giảm. Hệ quả là lượng oxy cung cấp đến các mô, bao gồm cả nang tóc, không đủ. Nang tóc là cấu trúc có tốc độ phân chia tế bào nhanh, do đó rất nhạy cảm với tình trạng thiếu oxy và thiếu dinh dưỡng. Khi nguồn cung bị gián đoạn, chu kỳ phát triển của tóc có thể bị rối loạn, làm tăng tỷ lệ tóc rụng và giảm tốc độ mọc tóc mới.
1. Cơ chế nào khiến thiếu sắt gây rụng tóc?
Chu kỳ phát triển của tóc gồm ba giai đoạn: Tăng trưởng (anagen), thoái triển (catagen) và nghỉ ngơi (telogen). Bình thường, khoảng 85–90% tóc đang ở pha tăng trưởng. Khi cơ thể thiếu sắt kéo dài, nhiều nang tóc có thể chuyển sớm sang pha nghỉ. Hiện tượng này gọi là rụng tóc telogen (telogen effluvium).
Khi thiếu sắt, nang tóc nhận không đủ oxy và dưỡng chất, khiến tóc yếu, dễ rụng và mỏng dần theo thời gian (Ảnh AI)
Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy thiếu sắt có thể liên quan đến tình trạng rụng tóc kiểu nam và nữ (androgenetic alopecia), đặc biệt ở phụ nữ có nồng độ ferritin huyết thanh thấp. Ferritin là protein dự trữ sắt trong cơ thể. Khi ferritin giảm, dự trữ sắt suy kiệt dù hemoglobin có thể chưa giảm rõ rệt.
Một nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học Y khoa Hàn Quốc cho thấy, mối liên quan giữa nồng độ ferritin thấp và tình trạng rụng tóc lan tỏa. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng không phải mọi trường hợp rụng tóc đều do thiếu sắt. Việc chẩn đoán cần dựa vào xét nghiệm và đánh giá toàn diện.
2. Nhu cầu sắt theo từng giai đoạn cuộc đời
Nhu cầu sắt phụ thuộc vào tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý. Theo NIH, lượng sắt khuyến nghị hằng ngày như sau:
- Trẻ 0–6 tháng: 0,27 mg
- Trẻ 7–12 tháng: 11 mg
- Trẻ 1–3 tuổi: 7 mg
- Trẻ 4–8 tuổi: 10 mg
- Trẻ 9–13 tuổi: 8 mg
- Nam 14–18 tuổi: 11 mg
- Nữ 14–18 tuổi: 15 mg
- Nam 19–50 tuổi: 8 mg
- Nữ 19–50 tuổi: 18 mg
- Người ≥51 tuổi: 8 mg
- Phụ nữ mang thai: 27 mg
- Phụ nữ cho con bú: 9–10 mg
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nhu cầu sắt cao hơn do mất máu trong chu kỳ kinh nguyệt. Phụ nữ mang thai cần nhiều sắt hơn để đáp ứng nhu cầu tăng thể tích máu và sự phát triển của thai nhi. NIH cũng lưu ý rằng người ăn chay trường cần lượng sắt cao hơn so với người ăn cả thực vật và động vật, do sắt không heme trong thực vật được hấp thu kém hơn sắt heme trong thịt, cá.
3. Dấu hiệu nhận biết thiếu sắt
Thiếu sắt có thể biểu hiện bằng nhiều triệu chứng, trong đó rụng tóc chỉ là một biểu hiện.
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Mệt mỏi, giảm khả năng tập trung.
- Da xanh, niêm mạc nhợt.
- Chóng mặt, đau đầu.
- Móng tay giòn, dễ gãy.
- Nhịp tim nhanh khi gắng sức...
Ở một số trường hợp, người bệnh chỉ phát hiện thiếu sắt khi làm xét nghiệm máu. Do đó, khi rụng tóc kéo dài không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đi khám để được chỉ định xét nghiệm công thức máu, ferritin huyết thanh và các chỉ số liên quan.
4. Điều trị rụng tóc do thiếu sắt
Nguyên tắc điều trị là bổ sung sắt và xử trí nguyên nhân gây thiếu sắt (mất máu kéo dài, chế độ ăn thiếu sắt, kém hấp thu…). Việc bổ sung sắt cần có chỉ định của bác sĩ, vì dùng quá liều có thể gây tác dụng phụ như táo bón, buồn nôn hoặc quá tải sắt. Song song với điều chỉnh thiếu sắt, một số phương pháp hỗ trợ có thể được cân nhắc nếu tình trạng rụng tóc kéo dài:
- Minoxidil dạng bôi ngoài da giúp kéo dài pha tăng trưởng của tóc.
- Thuốc ức chế 5-alpha-reductase như finasteride (chỉ định theo giới tính và tình trạng cụ thể).
- Liệu pháp huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) – phương pháp sử dụng tiểu cầu tự thân tiêm vào da đầu để kích thích nang tóc. PRP có thể mang lại hiệu quả ở một số bệnh nhân, song cơ chế và mức độ đáp ứng còn cần thêm nghiên cứu. Điều quan trọng là không tự ý sử dụng thuốc khi chưa xác định rõ nguyên nhân rụng tóc.
5. Biện pháp tự nhiên hỗ trợ phòng ngừa rụng tóc
Bên cạnh điều trị nguyên nhân, người dân có thể áp dụng các biện pháp sau để hỗ trợ sức khỏe tóc:
- Duy trì chế độ ăn cân đối, đủ đạm, sắt, kẽm và vitamin.
- Tăng cường thực phẩm giàu vitamin C để hỗ trợ hấp thu sắt.
- Hạn chế buộc tóc quá chặt gây kéo căng chân tóc.
- Tránh lạm dụng hóa chất, thuốc nhuộm.
- Hạn chế sử dụng nhiệt độ cao khi tạo kiểu.
- Gội và chải tóc nhẹ nhàng.
Các thực phẩm giàu sắt gồm thịt đỏ, gan động vật, cá, trứng, các loại đậu, rau lá xanh đậm. Khi ăn thực phẩm giàu sắt từ thực vật, nên kết hợp với thực phẩm chứa vitamin C để tăng hấp thu.
Rụng tóc là biểu hiện của nhiều rối loạn khác nhau như bệnh tuyến giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn miễn dịch hoặc căng thẳng kéo dài. Vì vậy, việc bổ sung sắt chỉ có ý nghĩa khi đã xác định có thiếu sắt qua xét nghiệm.
Rụng tóc do thiếu sắt thường cải thiện sau vài tháng điều chỉnh tình trạng thiếu hụt. Tuy nhiên, tóc mọc lại chậm, cần thời gian để phục hồi. Thiếu sắt là tình trạng phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ và trẻ em. Khi xuất hiện rụng tóc kèm theo các biểu hiện nghi ngờ thiếu máu, người dân nên đi khám tại cơ sở y tế để được tư vấn và làm xét nghiệm cần thiết.
Lưu ý, thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn y tế cá nhân hóa. Việc chẩn đoán và điều trị cần có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Mời độc giả xem thêm: